"Yasadığım mənzil anamın şəxsi mülkiyyəti olub, onun vəfatından 5 il keçməsinə baxmayaraq, mən vərəsəlik haqqında şəhadətnamə açdırmamışam. İndi mən vərəsəlik hüququmu necə tələb edə bilərəm?"
   
   (Tural Qasımov, Bakı sakini, 40 yaş)
   
   
   
   Oxucunun sualını Neftçilərin Hüquqlarını Müdafiə Komitəsinin hüquqşünası Azər Quliyev cavablandırır:
   
   - Əgər vətəndaş vəfat edibsə, mənzil və şəxsi mülkiyyət hüququ həmin şəxsin adına özəlləşibsə, ilk növbədə həmin mənzil orada yaşayanların şəxsi mülkiyyətinə keçə bilər. Mülki Mənzil Məcəlləsinin 77-ci maddəsinə əsasən, ümumiyyətlə, mülki işlərə hər hansı bir iddianı, faktı sübut etmək ücün şikayət vermiş iddiaçi tərəfindən sübutedici sənədlər təqdim olunmalıdır. Bunu həyata keçirməyin isə bir necə yolu var. Birinci yol ondan ibarətdir ki, vəfat edən şəxsə vərəsəlik haqqında şəhadətnamə açılmalı və 6 ay müddətində həmin mənzilin yerləşdiyi rayon ərazisində notarial orqana ərizə verilməlidir ki, bu ərizə əsasında da 6 ay müddətində notariusda vərəsəlik haqqında, bir də əmlak haqqında iş açılsın. Bu 6 ay müddəti tamam olan vaxt əgər digər vərəsələr müraciət etməzsə, bu halda həmin əmlak (yəni mənzil) həmin vərəsələrin adına birgə mülkiyyət kimi keçir. Əgər vərəsə 1 nəfərdirsə, bu halda da 1 nəfərin adına vərəsəlik haqqında şəhadətnamə verilir. Ancaq vəfat etmiş şəxsin mülkiyyəti uzun müddət onun adında qalarsa, həmin vaxt vərəsələr qanunla nəzərdə tutulan qaydada notariusa müraciət etməyibsə, bu halda bu işə məhkəmə qaydası ilə baxılmalıdır. Qanunla Mülki Məcəllənin nəzərdə tutulan qaydası belədir ki, 6 ay müddətinə notariusa müraciət etməli və vərəsəlik haqqında şəhadətnamə açılmalıdır. Artıq bu müddət keçdiyinə görə istənilən halda bu cür mübahisəli məsələyə məhkəmədə baxılmalıdır. Belə ki, həmin mənzilə iddia edən vəfat etmiş şəxsin övladı, yaxud övladları hüquqi faktın müəyyənləşdirilməsi barədə məhkəməyə müraciət etməlidir. Şubhəsiz, o (və ya onlar), sübut etməlidir ki, bu mənzili almaq hüququna malikdir. Bu məsələnin başqa formada həlli mümkün deyil.
   
   İkinci variant ondan ibarətdir ki, həmin şəxs vəfat edib və vərəsələr müəyyən olunub. Bu zaman birinci növ, ikinci növ va üçüncü növ vərəsələr nəzərdə tutulur. Birinci növ vərəsələr mülkiyyət adına olan, vəfat etmiş şəxsin uşaqları, valideynləri və ya onun himayəsində olan şəxslərdir. Sonrakı vərəsələr isə digər qohumlar hesab olunur. Əgər vəfat etmis şəxsin yalnız 1 vərəsəsi varsa, bu vərəsə qanunla nəzərdə tutulan qaydada ölmüş şəxsin miras və əmlakına 6 ay müddətində sahib olmursa, bu işə məhkəmə qaydasında baxılaraq həmin şəxsin miras və əmlaka vərəsə olması təsdiqlənməlidir.
   
   Rayon məhkəmələrində bu iş üzrə məsələyə 3 ay müddətində baxılıb qərar çıxarılır. Burada əsas problem yaradan məsələ bu işin uzanması səbəbini aydınlaşdırmaqdır. Belə ki, şəxs məhkəməyə müraciət edərkən öz iddiasını sübut etmək üçün buna əsas verən sənədlər təqdimləməlidir və o, vəfat etmiş şəxsin mülkiyyətinə vərəsəlik haqqında hüququnun olduğunu bu sənədlər vasitəsilə məhkəmədə sübut etməlidir.
   
    Onu da qeyd edim ki, iddia qaldıran şəxs bu sənədləri müvafiq orqanlardan və vətəndaşlardan əldə etməyə çətinlik çəkərsə, o halda bu sənədlər məhkəmə qaydası ilə alına bilər.
   
   Xüsusi vurğulamaq istəyirəm ki, həmin şəxs vərəsəlik hüququnun olduğunu bu sənədlər vasitəsilə məhkəmədə sübut edəcəksə, məhkəmə heç bir halda onun əleyhinə qərar çıxara bilməz, həmin mənzilin iddiaçının olması faktını təsdiq etməlidir. Bu haqda, şübhəsiz, şikayət olmazsa, məhkəmə qətnaməsi müvafiq qaydada 1 ay müddətində qanunla qüvvəyə minir və bundan sonra həmin qətnamənin icra olunması üçün məhkəmə nəzarətçilərinə icra vərəqi verilir. Növbəti mərhələdə məhkəmə qətnaməsində həmin əmlakın şikayət etmiş şəxsin adına özəlləşdirilməsi üçün müvafiq orqanlara tapşırıq verilir. Yəni məhkəmə qətnaməsinin qərar hissəsində bilavasitə göstərilməlidir ki, bu qərarı hansı orqan həyata keçirməlidir. Bu isə Dövlət Reyestr Xidmətində həyata keçirilməlidir.
   
   
   
   
   
   "Həftə içi" qəzeti "İnsan hüquq və azadlıqlarının müdafiəsi üzrə milli fəaliyyət planının icrasında kütləvi informasiya vasitələrinin rolunun artırılması" adlı layihə çərçivəsində "Hüquq məsləhətxanası" rubrikası təşkil edib. Gündəlik dərc olunacaq bu rubrikada redaksiyamıza müraciət edən hər bir vətəndaş pulsuz hüquqşünas məsləhəti ala bilər. Bu rubrika Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun 2009-cu ildə KİV və jurnalist təşkilatlarının layihələrinin maliyyələşdirilməsi əsasında həyata keçirilir. Telefon: 502-58-15. Faks: 502-58-17. E-mail: hafta-ici@rambler.ru