Bakı - Şamaxı - Astara istiqamətindəki yoldan kecən hər yolcu bir necə dəqiqəlik də olsa dayanır. Kimisi maraq xatirinə, kimisi də özünun mənəvi borcu hesab edir. Turk zabitin məzarını ziyarət etməyi.
   
   
   
   Şamaxı - Mərəzə arasında Acıdərə deyilən yerdə, Şamaxı - Bakı arasındakı yoldan təxminən 100 - 120 metr kənarda yerləşir bu abidə. 10 may 2000-ci ildə inşa edilib. Bu abidə 1918-ci il Qafqaz hərəkatında şəhid olan 1130 qəhrəman məhmətciklərin xatirəsinə ucaldılsa da, tarixi faktlar bu məzarı daha cox bir zabitin adi ilə baglayır. Bəzi qaynaqlarda bu zabitin adı İzzət, bəzilərində isə Qadir kimi bilinir.
   
   ... 1918-ci il idi. Azərbaycan tarixinin ən ən qanlı-qadalı səhifəsi. Azərbaycanın bir cox şəhərləri düşmən tərəfindən ələ kecirilmiş, ölkə işgala məruz qalmışdı. Şaumyanın idarə etdiyi işğalçı hərəkatı xalqa yönəlmişdi. Bakıda türklərə qarşı 18 mart - 1 aprel 1918-ci il tarixləri arasında dəhşətli qətliam yerinə yetirildi. Bu qətliamda 12.000 Azərbaycan türkü şəhid edildi. Təzyiq və vəhşiliklərdən qurtulmaq üçün Bakıdakı xalqın yarısı şəhəri tərk etmək məcburiyyətində qalmışdıg
   
   O acınacaqlı dönəmdə yardıma ehtiyac vardı. Tək ümid yeri isə Anadolu türkləri idi. Və bu haqda İstanbula xəbərlər gəlməyə başlamışdı. Vəziyyətə Qafqaz İslam Ordusu sahib cıxır.
   
   Ənvər paşa ögey qardaşı Nuru paşanı Qafqaz İslam Ordusunu qurmaq məqsədilə Azərbaycana göndərir. Düşmənlərin vəhşilikləri ağlasığmaz hala çatmışdı. 25 may 1918-ci ildə Nuru paşa Gəncəyə gəlir. Ordu hazırlıqlarını gercəkləşdirdikdən sonra Nuru paşanın komandanlığındakı birliklərin gücü sayəsində işğalçıların əlinə keçmiş Salyanı, Ağsunu, Kürdəmiri, Şamaxını geri qaytarır. Bakı isə hələ də işğal altında idi. Paytaxta hücum edən türk ordusunun ilk hərəkatından bir nəticə əldə edilmədi. İşğal altında olan Bakıda işgəncələrin son həddi yaşanırdıg
   
   Türk ordusu Bakı və digər bölgələrdəki döyüşlərdə yüzlərcə şəhid verdi. Bu cəbhələrdən birisi də Şamaxıdır. Şamaxı yaxınlığında şəhid olan bir türk zabitinin yaralanmasından şəhid olmasına qədər keçən müddət ərzində müxtəlif duyğulu anlar yaşandı.
   
   Deyilənə görə, İzzət bəy, Aşot adında bir düşmənin atəş açması nəticəsində agır yaralanır. Köməyinə ətrafda yaşayan sakinlər gəlirlər. Hadisəyə əvvəldən şahid olan Gülsabah adlı bir qadın baş örtüsünü çıxarıb əsgərin yarasını bağlamaq istəyir. İzzət bəy: "Bacım, qolumdan möhkəm tut, mən mərmini çıxardım" deyir. Daha sonra Gülsabahdan bir dəsmal istəyir. Qadının cibindən cıxarıb verdiyi dəsmalın içinə İzzət bəy canından cıxardıgı mərmini qoyur. Yarasını baglamaq istəyən Gülsabaha isə "Hər şey qaydasındadır, yaramı bağlamağa ehtiyac yoxdur, bacım. Qanım bu torpağa axsın" deyir.
   
   gHalsız halda yerdə uzanan İzzət bəy silah səslərinə ayılır. Türk ordusu gəlib çıxır. Əsgərlər İzzət bəyi vuran əsgəri həmin döyüşdə öldürürlər. Ordunun gəlməsinə İzzət bəy çox sevinir. Qarşısında Nuru paşanı görüb həyəcanlanır. Nuru paşa İzzət bəyə yaxınlaşır, başını öz dizlərinin üzərinə qoyur. Həyatının son anlarını yaşayan türk zabiti Nuru paşaya: "Paşam, bir türk paşasının dizləri üstündə can vermək mənim üçün böyük bir şərəfdir" deyir. Nuru paşa isə "Sən yaşayacaqsan, daha çox zəfər qazanacaqsan" deyə təsəlli verir.
   
   Əldən düşmüş halda uzanan zabitin ətrafında hər kəs diz çökür, Şeyx Muhsin Quran oxumağa başlayır. İzzət bəy vətənindən minlərlə kilometr uzaqda ölüm-qalım savaşı verən soydaşlarına kömək etməyin hüzurunu yaşadığı anlarda sakit bir halda oxunan Quranı dinləyir. Hadisələrin şahidi olan insanlar bu səhnə qarşısında duyğularına, göz yaşlarına hakim ola bilmirlər. İzzət bəy bir anlığa doğrulur və yanındakılardan haqlarını halal etməsini istəyir. Cibindəki dəsmalı çıxarıb Nuru paşaya: "Paşam! Atam, Anadoluda torpaqlarımızı qorumaq üçün vuruşaraq ağır yaralandı. Vücuduna dəymiş mərmini güclə çıxardıqdan sonra yanındakı silahdaşlarına "Bu mərmini oğluma verin, mən vətənim üçün qəhrəman kimi vuruşdum, ölkəm üçün canımı verirəm. Ona deyin, məni yaralayan bu mərmini yanında gəzdirsin və bunu iki etsin" deyir. Daha sonra zabit vücudundan çıxan mərmi ilə əkiz qardaşlar kimi görünən şəhadət nişanlarını göstərərək: "Paşam! Atamın vəsiyyətini yerinə yetirdim. Onun söylədiyi kimi mərmini iki etdim. Bu mərminin üzərindəki qanım hələ qurumayıb. Siz də bu mərmini oğluma verin, ona atasının da qəhrəman kimi vuruşduğunu, sonra şəhid olduğunu və bu mərmilərin sayını üç etməsini söyləyin" deyir. Son sözlərini söyləyən İzzət bəy vurulduğu yerdə dünyaya gözlərini yumur. Xalq İzzət bəy yaralananda onu Şamaxıya aparmaq istəsə də, zabit orada öz vətəni olaraq gördüyü torpaqlarda - Şamaxı yaxınlığındakı Acıdərədə dəfn edilməsini vəsiyyət edir. O gündən bu günə qəbrin adı "Türk məzarı" olaraq yad edilir.
   
   g Məzar dəfələrlə müxtəlif təhriflərə uğrasa da, xalq tərəfindən təmir edilir. Qəbir daşı ilk dəfə Şamaxı qəsəbəsi valisi tərəfindən tikdirilir. Bu xeyirxah insan daha sonra 1928-ci ildə öldürülür. Qəbrə xalqın sahib çıxması ilə yanaşı, şairlər - Bəxtiyar Vahabzadə "Tənha məzar", Qabil "Türkün qəbri" adlı şeirləri ilə də öz vəfa borclarını yerinə yetirmişlər.
   
   Sonrakı dövrdə qərib qalan qəbrə hər zaman xalqın diqqəti olub, ətrafını şamaxılı Məhəmməd adlı bir sürücü düzəltmişdi. Daha sonra eyni şəkildə şamaxılı Babaxan Rzaxanov adlı başqa bir sürücü də məzarın ətrafına dəmir saldırıb. Babaxan 1964-cü ildə həbs olunur, dindirildikdən sonra 6 gün saxlanılır. O dövrdə Türkiyə ilə Sovet İttifaqı arasındakı əlaqələrin yumşalması nəticəsində Babaxan azadlığa buraxılır. Sonrakı dövrlərdə Bəxtiyar İsmailinin (Türkcanlı) oğlu Atilla tərəfindən təmir edilən qəbrə türk bayrağı da həkk olunur. Artiq uzun illərdir bu abidənin uzərində daim Azərbaycan və Türkiyə bayraqları dalğalanır.
   
   

Dövlət Film Fondu daha bir kino xadiminin yubileyini qeyd etdi. Söhbət ömrünün 50 ilini sənədli kinomuzun inkişafına həsr etmiş Niyazi Bədəlovdan (1909 - 1997) gedir.
   
   Dünya kinosunun klassiki kimi tanınan Sergey Eyzenşteynin tələbəsi olan N.Bədəlovun 100 illik yubileyinə toplaşan mədəniyyət və incəsənət xadimləri onun "Sovet Azərbaycanı", "Gənc nəsil", "İdman", "Moskva xəbərləri", "Sovetlər ölkəsi" kimi kinojurnallar üçün çəkdiyi süjetləri, müstəqil ekran əsərlərini xatırladılar. N.Bədəlov "Komsomol nəsli" (1938), "General Həzi Aslanov" (1945), "Dağlıq Qarabağ" (1948), "Məhəmməd Füzuli" (1958), "Onun adı Serafino idi" (1974) və digər maraqlı sənədli ekran əsərləri çəkib. Sovet respublikalarının kinostudiyalarında çəkilmiş filmlərin (məsələn, "Böyük həyat", "Tüfəngli adam", "Oyanmış torpaq") Azərbaycan dilində səsləndirilməsi işində yaxından iştirak edən N.Bədəlov həvəskar kinorejissuranın təşəkkül tapmasında da müstəsna xidmətlər göstərib. Tədbirdə kinorejissorun yaradıcılığını əks etdirən fotosərgi və filmlərindən epizodlar nümayişləndi. N.Bədəlov o yaradıcı insanlardandır ki, ölkəsinin tarixini, şahidi, hətta iştirakçısı olduğu hadisələri filmlərində əbədiləşdirməklə daha dəyərli şəxsiyyətə çevrilib. N.Bədəlov kino fəaliyyətinə 1927-ci ildə - Şəkidə "Yeni yol" kinoteatrında kinomexanik köməkçisi kimi fəaliyyətə başlayıb. 1931-36-cı illərdə Moskvada Ümumittifaq Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutunda təhsil alan ilk şəkili olub. İlk filmlərindən biri olan "Azərbaycan aşıqları" 1938, sonuncu işi olan "Xəzər üzərində körpü" isə 1988-ci ildə ekranlara çıxıb. Yaradıcılığı heç bir fəxri adla qeyd olunmasa da, N.Bədəlov təqaüdə çıxandan sonra da peşəsinə marağı azalmamışdı - bu dövrdə o, "Əbədi iz" (C.Zeynallı ilə birgə), "Estafet" və "Xəzər üzərində körpü" filmlərini çəkib. Bədii kino üzrə ixtisaslaşdığı üçün o, Böyük Vətən müharibəsi başlamazdan bir il öncə Hüseyn Seyidzadə ilə birgə "Ayna" filmi üzərində çəkilişlərə başlayıb, lakin müəyyən səbəblərdən çəkilişlər yarımçıq qalıb. Buna baxmayaraq rejissorlar hazır materiallardan istifadə edərək 1942-ci ildə "Sovqat" adlı qısametrajlı bədii filmi təqdim edirlər. Həm arxa, həm də ön cəbhədə nümayiş etdirilən bu film N.Bədəlovun bədii kinoda ilk və son işi olur. Yalnız sənədli kino yaradıcılığında, məsələn, "Məhəmməd Füzuli" filmində, bədii kinonun sirlərindən bacarıqla istifadə edir. Faydalı əməkdən kənarda qalmağı qətiyyən sevməyən N.Bədəlov 1930-cu illərin sonunda Teatr Texnikumunda kino texnikası fənnindən dərs deyib. 1941 - 1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsi illərində N.Bədəlov kinodan ayrılmalı olur. 1944-cü ilin fevral ayında Salyan şəhər Dövlət Dram Teatrına bədii rəhbər təyin olunan N.Bədəlov M.Rzaquluzadənin "Sədaqət" əsərini tamaşaya qoyub. Onun M.F.Axundovun çoxşaxəli yaradıcılığından bəhs edən filmi 1963-cü ildə Tbilisidə keçirilən Zaqafqaziya respublikaları, Rostov-Don studiyalarının sənədli filmlər baxışında ən yaxşı rejissor işi kimi qiymətləndirilib.
   
   

İyulun 31-dən avqustun 2-dək "Yeni Filarmoniya" Azərbaycan Gənclər Orkestri İtaliyanın Montektini şəhərində keçirilən "Toscana Music" festivalında iştirak edəcək. Səfərin təşkilatçısı Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin mətbuat xidmətindən "Həftə içi"nə verilən məlumata görə, festival çərçivəsində Fuad İbrahimovun rəhbərlik etdiyi orkestr Mendelsonun "Skripka üçün konsert"ini, Çaykovskinin "Beşinci simfoniya"sını və Qarayevin "Don Kixot" simfonik qravürünü ifa edəcək. Festivalda həmçinin Almaniya, Çexiya, Estoniya, İspaniya, Portuqaliya, Bolqarıstan və İsraildən olan kollektivlər iştirak edəcəklər. İtaliyaya səfərdən öncə isə iyulun 29-da M.Maqomayev adına filarmoniyada orkestrin Bakı auditoriyası qarşısında çıxışı olacaq. Konsertə giriş pulsuzdur. "Yeni Filarmoniya" orkestrinin ilk çıxışı ötən yay Berlində keçirilən "Young. Euro. Classic. Festival." adlı musiqi bayramında baş tutub. Orkestrin İtaliyaya səfərini təmin edən daha bir təşkilat İsveçrənin "Art Mentor Foundation Lucerne" Mədəniyyət Fondudur.