"Həftə içi" qəzeti "İnsan hüquq və azadlıqlarının müdafiəsi üzrə milli fəaliyyət planı"nın icrasında KİV-in rolunun artırılması" adlı layihə çərçivəsində bölgələrdə prezidentin 28 dekabr 2006-cı il 1880 nömrəli sərəncamı ilə təsdiqlənmiş MFP-nin icrası vəziyyətini araşdırmaqda davam edir. Bu məqsədlə ölkənin bölgələrinə edilən səfərlər sırasında növbəti dayanacağımız bu günlərdə 2503 illiyini qeyd edən qədim Gəncə şəhəri oldu. Özünün füsunkar təbiəti ilə seçilən Gəncənin əhalisinin qonaqpərvərliyinə baxmayaraq, ölkənin ikinci şəhərində insan haqlarının müdafiəsi, bu istiqamətdə maarifləndirmə işinin aparılması yöyönüündə müəyyən çatışmazlıqların olduğuna dair mətbuatda mütəmadi məlumatlar dərc olunur. Onları yerində araşdırmaq üçün Gəncə şəhərinə yollandıq.
   
    Qəbula düşmək hər adamın işi deyil
   
   Gəncəyə çatanda ilk olaraq şəhər icra hakimiyyətinə gedərək şəhərin icra başçısı Eldar Əzizovun adına olan məktubu və ezamiyyə vərəqəmizi təqdim etdik. İctimai-siyasi şöbənin rəhbəri Ruslan Qardaşov məktubu almaqla yanaşı, eyni zamanda rəsmi ezamiyyə vərəqəsinə möhür vuraraq bu işdə ilk köməkliyini göstərdi. R.Qardaşovdan şəhər icra hakimiyyətinin başçısı, yaxud da müvafiq müavinləri tərəfindən suallarımızı cavablandırmalarını istədikdə isə bildirdi ki, biz özümüz ümumi şöbə vasitəsilə bu işə nail ola bilərik. Beləcə nə ümumi şöbə, nə də E.Əzimovun köməkçisi Elgin Həbibullayev bizi icra başçısı və onun müavinləri ilə görüşdürə bilmədi. Müxtəlif bəhanələr gətirərək bunu "mümkünsüz" hesab etdilər. Onu da qeyd edim ki, Həbibullayevlə görüşümüzdə ŞİH-də vətəndaşların qəbulu ilə bağlı keçirilən qəbul saatlarında da işitrak etmək istədiyimizi bildirdik. Təəssüflər olsun ki, buna da nail ola bilmədik.
   
   Analoji vəziyyətlə Gəncə şəhər Polis İdarəsində də üzləşdik. Gəncə Polis İdarəsinin rəisi Rasim Musayevlə telefon əlaqəsi saxlayaraq gəlişimizin məqsədini bildirdik və bu işdə bizə kömək etməsini xahiş etdik. R.Musayev bizimlə görüş zamanı bildirdi ki, Daxili İşlər Nazirliyində keçirilən kollegiya iclasında nazir Ramil Usubovun göstərişi var və yerli polis idarələrinin rəisləri bu və ya digər məsələlərlə bağlı mətbuata açıqlama verə bilməzlər. Polis idarəsində keçirilən qəbullarla və müvəqqəti saxlama yerləri ilə tanış olmaq istədiyimizi bildirdikdə isə idarənin Yaşar adlı əməkdaşı bildirdi ki, Gəncə ŞPİ-nin yerləşdiyi yeni binada müvəqqəti saxlama yerləri yoxdur. Müvəqqəti saxlama yerləri şəhərdə ayrıca bir yerdə müəyyənləşib.
   
   Növbəti ünvanımız şəhər prokurorluğu oldu. Prokurorluqda Gəncə şəhər prokuroru Adil Vəliyevin 5 illik fəaliyyəti ilə əlaqədar Respublika Prokurorluğunun əməkdaşları yoxlama keçirdiyindən bu qurumdan da insan haqları üzrə milli fəaliyyət planından irəli gələn məsələlərə aydınlıq gətirilməsinin mümkünsüz olduğu bildirildi. Kamil adlı prokuror köməkçisi növbətçi polis vasistəsilə bildirdi ki, bu məsələ ilə bağlı yalnız 10 gündən sonra açıqlama verilə bilər.
   
   QHT-lərin qənaəti
   
   Gəncə şəhərində əhalinin hüquqlarının qorunması, bu sahədə vətəndaşlar içərisində maarifləndirmə işlərinin aparılmasında yerli rəsmi orqanlarla yanaşı, eyni zamanda hüquq müdafiəsi və hüquqi maarifləndirmə işləri ilə məşğul olan QHT-lərin də üzərinə böyük yük düşür. Biz də bunu nəzərə alaraq Gəncədə uzun illərdir fəaliyyət göstərən "Tomiris" QHT-nin rəhbəri, eyni zamanda Gəncəbasar qəzetinin təsisçisi və baş redaktoru Nüşabə Əsəd Məmmədli ilə görüşdük. Nüşabə xanımdan insan hüquqlarının müdafiəsi istiqamətində ölkə prezidentinin imzaladığı MFP-dən irəli gələn məsələlərlə əlaqədar şəhər icra hakimiyyəti ilə əməkdaşlıqlarının vəziyyətini öyrəndikdə isə cavabı belə oldu: "2006-cı il dekabrın 28-də imzalanan MFP-nin yerlərdə icrası, insan hüquqları ilə bağlı əhalinin maarifləndirilməsi yönündə nə şəhər icra hakimiyyəti, nə polis, nə də prokurorluq orqanları ilə hər hansı əməkdaşlığımız var. Onların keçirdikləri tədbirlərin nədən ibarət olduğu haqqında da məlumatım yoxdur. Çünki bu yöndə təşkil edilən tədbirlərə çağırılmamışam". Əhali arasında onların hüquqlarını bilməsi yönündə işlərin nədən ibarət olduğunu gəldikdə isə cavabı belə oldu: "Əvvəllər bizim təşkilat Azərbaycan Qadın Hüququları Müdafiə Cəmiyyətinin "Tomris" bölməsi kimi fəaliyyət göstərirdi. Biz sonradan Ədliyyə Nazirliyində müstəqil QHT kimi qeydiyyatdan keçdikdən sonra Gəncədə insan hüquqlarının qornması yönündə fəaliyyətimizin istiqamətlərini müəyyənləşdirdik. Bu gün təşkilatımız İsveç səfirliyi ilə birlikdə "Ailələrə demokratiya" mövzusunda layihə həyata keçirir. Layihənin məqsədi ailələr vasitəsilə demokratiyanın nə olduğunu aşılamaqdır. Burada əsas işimiz hazırlanan bukletlərin paylanması və bir sıra ailələrin iştirakı ilə treninqlərin keçirilməsidir". "Tomris" QHT-nin rəhbəri onlara hüquqularının pozulması ilə bağlı müraciət edən vətəndaşlar haqqında da məlumat verdi. Qeyd etdi ki, Gəncə Diaqnostika Mərkəzinin həkimi Elmira İsmayılova onlara müraciət edib və mərkəz rəhbərliyi tərəfindən hüquqlarının pozulduğunu bildirib: "Biz işdən çıxarılan bu şəxsin hüquqlarını müdafiə etdik və Gəncə şəhər Səhiyyə İdarəsinin rəhbəri ilə apardığım danışıqlardan sonra həmin vətəndaş işinə qaytarıldı. İkinci belə bir şikayət ərizəsi hərbi hospitalda işləyən Bətulə Yusifqızından bizə daxil olmuşdu. O özü Ağdam qaçqınıdır və hospital rəhbərliyi tərəfindən işdən çıxarılırdı. Onun da hüquqlarını müdafiə etdik və B.Yusifqızı öz işinə bərpa olundu. Bizə hüququları pozulan vətəndaşlar müraciət edəndə çalışırıq onlara imkan daxilində kömək edək. Elə keçirdiyimiz treninq və seminarların da məqsədi ondan ibarətdir ki, bu yolla tədbirlərdə işitrak edən vətəndaşlara hüquqlarının nədən ibarət olduğunu, hüququları pozulduqda onları necə müdafiə edə bilmələrini öyrədə bilək".
   
   "Gəncənin səsi" səs sala bilmir
   
   Ömrünün 40 ilini "Gəncənin səsi" qəzetinə həsr etmiş 70 yaşlı qocaman jurnalist Sabir Hacıyevlə də görüşdük. Qəzetin Gəncəbasar bölgəsində, xüsusən də Gəncə əhlinin hüquqi maarifləndirmə işində, insan hüquqlarının müdafiəsi üzrə MFP-nin icrasına yönəlik görülən işlərin təbliğində oynadığı rolu barədə məlumat verməsini istədik. S.Hacıyev qəzetdə bu yöndə yazı və materialların çap olunduğunu desə də, onların konkret nə vaxt getdiyi barədə məlumat verə bilmədi. Onu da vurğulayaq ki, ŞİH-in yerləşdiyi binada istənilən qədər qəzet və jurnal redaksiyası, "AzərTAc"ın, "İTV"nin xüsusi müxbirləri ilə yanaşı, "Ədalət", "Xalq" qəzetlərinin də xüsusi müxbirləri üçün yer ayrılıb.
   
   Nizami rayon Məhkəməsi narazıdır
   
   Gəncə şəhər Nizami rayon Məhkəməsinin baş hakimi Əli Tağıyevlə də görüşmək istədik. Məhkəmənin baş məsləhətçisi Zaman İmanov məqsədimiz barədə Ə.Tağıyevə məlumat verdikdən sonra suallarımıza aydınlıq gətirdi: "Aparılan ümumiləşmələrin nəticəsi onu göstərir ki, hər il insanların öz hüquqlarını müdafiə etməsi üçün müraciət edənlərin sayı artıb. Yəni bu, ildən-ilə özünü büruzə verir. Əvvəlki illərdən fərqli olaraq 2009-cu ilin 10 ayı ərzində vətəndaşların məhkəməyə olan müraciətlərinə nəzər saldıqda mülki, cinayət və inzibati sahədə olan işlər çoxluq təşkil edir. Bu da insanların hüquq və azadlıqlarını bilməsi, hüquqi maarifləndirmənin nisbətən inkişafında böyük rol oynaması ilə əlaqədardır. Yəni vətəndaşlar öz hüququ və azadlıqlarının nədən ibarət olduğu haqqında məlumatlandırıldıqdan sonra konkret sahələrdə hüquqlarının pozulduğunu hiss etdikdə məhkəməyə müraciət edirlər və o hüququların qorunması üçün qanunların verdikləri haqlardan yararlanmaq istəyirlər. Ümumi mülki qaydada məhkəməyə müraciət edənlərin əksər hissəsi isə boşanma, aliment tələbi, maddi-mənəvi ziyanın ödənilməsi, mülkiyyət hüquqları, mənzil mübahisələri ilə bağlıdır. Bundan başqa, digər xarakterli işlər də var və buna misal olaraq bank-kredit mübahisələri ilə əlaqədar şikayətlərdir. Bu tip şikayətlər son dövrlər ərzində çoxluq təşkil edir". Gəncə şəhər Nizami rayonunun insan hüquqlarının müdafiəsi üzrə MFP-dən irəli gələn əhalinin hüquqi maarifləndirilməsi sahəsində hansı işləri görməsinə gəldikdə isə vurğuladı ki, bu yöndə müəyyən qədər işlər görüblər: "Məhkəmə hakimiyyəti ədalət mühakiməsini və məhkəmə nəzarətini həyata keçirən bir orqandır. Konstitusiyamıza və respubilkanın digər qanunvericiliklərinə müvafiq olaraq hüququ pozulmuş hər bir şəxs məhkəməyə müraciət edə bilər. Həmçinin hüquqi maarifləndirmə yönündə də məhkəmə tərəfindən bir sıra mətbuat orqanlarında, yerli televiziyalarda istər məhkəmə hakimləri tərəfindən, istərsə də mənim tərəfimdən müəyyən dövrdə çıxışlar, hüquqi maarifləndirmə yönündə açıqlamalar verilib". Əhalinin hüquqi maarifləndirilməsi istiqamətində məhkəmə tərəfindən həyata keçirilən tədbirlər zamanı digər dövlət strukturları ilə əməkdaşlıq edib-etmədiklərinə gəldikdə isə Z.İmanov dedi ki, onlar Gəncə şəhərində mövcud olan dövlət orqanları ilə həyata keçirdikləri proqramlarda əməkdaşlıq edirlər: "Bundan başqa, "Şəffaflıq Azərbaycan", Korrupsiyaya Qarşı Mübarizə üzrə QHT-nin Gəncə şəhərində insan hüquqlarının qorunması və maarifləndirmə ilə bağlı regional seminar-konfransları keçirilib ki, bu seminarlarda vətəndaşların hüquqi maarifləndirməsi istiqamətində, pozulan hüquqlarla əlaqədar ərizə və şikayətetmə qaydaları barədə geniş maarifləndirmə işi aparılıb. Bu seminarda məhkəmə, prokurorluq, polis orqanlarının, eyni zamanda cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrini təmsil edən qurumların nümayəndələri iştirak edirdilər. Mən hesab edirəm hüquqi maarifləndirmə yönündə aparılan işlərin KİV vasitəsilə təbiliği xüsusi önəm daşıyır". Ölkə prezidenti tərəfindən insan hüquqlarının müdafiəsi üzrə MFP-nin imzalanmasından sonra Gəncədə bu yöndə aparılan maarifləndirmə işlərinin əhalinin hüquqi maariflənməsində irəliləyişlərə səbəb olub-olmadığına gəldikdə isə Z.İmanov dedi ki, əvvəlki illərə nisbətən əhalinin hüquqi maarifləndirməsində müsbət yöndə irəliləyişlər var: "Ancaq hələlik hüquqi maarifləndirmə Gəncə şəhərində bir o qədər yüksək səviyyədə deyil. Bu gün nümayəndəliklər var ki, onlar hüquqi maarifləndirmə ilə məşğuldurlar. Amma onlarda çalışanlar tam hüquqşünas olmadıqlarından insanlar arasında düzgün maarifləndirmə apara bilmirlər. Məhz bu qeyri-peşəkar hüquqçuların verdikləri maarifləndirmə işi isə vətəndaşların hüquqi baxımdan köməyinə çatmır. Bir sıra nümayəndələr var ki, onlar Gəncə şəhərində qeyri-qanuni vəkillik fəaliyyəti ilə məşğuldular. İnsanları demək olar ki, aldadırlar, onlar əsassız şikayətlər, ərizələr yazmaqla məşğul olduqlarından vətəndaşlara da düzgün istiqamətlər göstərə bilmirlər. Bu da nəticədə əsassız şikayətlərə, həmçinin vətəndaşların düzgün şikayət etməməsinə səbəb olur". Müəyyən rəsmi, eyni zamanda özəl qurumlar tərəfindən vətəndaşlara qarşı qaldırılan məhkəmə iddiaları zamanı çıxarılan qərarların vətəndaşların xeyrinə olub-olmadığı ilə bağlı isə baş məsləhətçi dedi ki, məhkəməyə mülki qaydada müraciət edən hər bir şəxs qanunvericiliyə əsasən özü sübüt tələb etməlidir: "Yəni sübutları kifayət qədər təqdim edən, iddiasını əsaslandıran şəxs, təbii ki, məhkəmədə yekunda qalib gəlir. Amma sübutlarını düzgün təqdim edə bilməyən isə sonda məhkəmənin qərarı ilə uduzmuş hesab olunur". Z.İmanov ümumilikdə bu sahədə mövcud problemlərin ortaya çıxmasını əhalinin hüquqi maarifləndirməsinin aşağı olması ilə izah etdi və vurğuladı ki, ölkədə məhkəmə sisteminin 3 pilləli olduğunu nəzərə alsaq, vətəndaşlar birinci instansiyadan, yəni yerli məhkəmənin qərarından ikinci instansiyaya, apellyasiya məhkəməsinə müraciət edə bilər: "Əgər vətəndaş apellyasiya məhkəməsinin qərarından razı deyilsə, o zaman Ali Məhkəməyə müraciət edib hüquqlarının müdafiəsini həmin məhkəmədə müdafiə etməlidir. Ona görə də mən hesab edirəm ölkədə mövcud olan məhkəmə sistemi vətəndaşların hüquqlarının müdafiəsi üçün tam uyğundur. Əsas məsələ əhalinin hüquqi maarifləndirilməsi və bu hüququların müdafiəsi zamanı qanunun verdiyi imkanlardan istifadədir. Əgər vətəndaş öz hüquqlarını bilmirsə və həmin hüququların nədən ibarət olduğu haqda məlumat almaq niyyətində deyilsə, təbii ki, baş verən hər hansı bir hadisə zamanı o, hüquqularını bilmədiyi səbəbindən haqlıykən haqsız vəziyyətə düşə bilər. Bunun üçün vətəndaşlarımızın hüquqi maarifləndirmə işlərində özlərinin aktiv olması lazımdır".
   
   Maarifləndirmə aşağı səviyyədədir
   
   Sorğumuzda iştirak edən Gəncə şəhər sakinlərinə "Hüquqlarınızı bilirsinizmi" sualı ilə müraciət etdik. İlk olaraq sualımıza Hüseynov Vüqar cavab verdi. Bildirdi ki, o bu və ya digər şəkildə hüququları pozulduqda heç bir yerə müraciət etmir. Vətəndaş olaraq onun hüququnun qorunmasında bilavasitə səlahiyyətli olan dövlət orqanlarının işindən razı olub-olmadığını soruşduqda isə V.Hüseynovun cavabı belə oldu: "Mən heç bir yerə müraciət etmədiyim kimi, kimlərinsə fəaliyyəti haqqında da heç nə bilmirəm. Mənim hansı hüququm var, onu da bilmirəm". Eldar Əliyev adlı digər bir sakinlə də danışdıq. O isə hüquqlarını bildiyindən hüquqularının pozulmasına yol vermədiyini dedi. Əhalinin hüquqlarının müdafiəsində dövlət orqanlarının roluna gəldikdə isə E.Əliyevin cavabı belə oldu: "Əgər mən hüquqularımı, onların müdafiəsi yollarını bilirəmsə, həmin dövlət orqanlarının apardıqları təbliğatlardan da mətbuat vasitəsilə xəbərdar olmalıyam. Olmuramsa, deməli, mən insan hüquqularının qorunması, əhalinin hüquqi maarifləndirilməsində hüquq-mühafizə orqanlarının işinə qiymət verə bilmərəm. Bildiyim üçün də onların apardıqları işləri alqışlayıram". "Qız uşaqlarının hüquqları həmişə pozulur. Qızlarla oğlanlara həmişə fərq qoyulub" - bunu isə yerli sakin Gülmira Vəliyeva bildirdi. Onun sözlərinə görə, hüquqları barədə oxuduğu məktəbdə də tədris zamanı müəyyən bilgilər alıb. Amma bu bilgilər məktəbdən kənara çıxmayıb. Yəni evə gəldikdə bu hüquqlar evdə mövcud olan hüquqlardan arxa plana keçir. G.Vəliyeva hüquqlarının istər ailədə, istərsə də cəmiyyət tərəfindən pozulduğunu bildikdə bu hüququların müdafiəsi ilə bağlı mübarizə apara bilməməsini kişilərin qadınlar üzərində hegemonluğu ilə əlaqələndirir. Onun sözəlrinə görə, yalnız və yalnız bu hüququları öz-özünə danışa-danışa müdafimə etmək məcburiyyətində qalır. Gəncədə polisin, prokurorluğun, ümumilikdə vətəndaşların hüquqlarının qorunmasında məsuliyyət sahibi olanların insanların hüquqularını qoruya bilib-bilmədiklərinə gəldikdə isə G.Vəliyeva dedi ki, polis Gəncədə vətəndaşın hüquqularını qorumur: "Nəinki Gəncədə, mən inanmıram ki, polis nəyisə əldə etmədən kiməsə kömək eləsin".
   
   Əli Məmmədov isə bildirdi ki, o, hüquqlarının nədən ibarət olduğu haqqında yalnız bir vaxtlar təhsil aldığı məktəbdə müəyyən qədər bilgiyə malik olub. Həyatda isə onu bu yöndə hansısa maarifləndirmə prosesinə cəlb etməyiblər: "Ona görə də hansısa hüququm pozulanda polisə, yaxud da prokurorluq və məhkəmə orqanlarına müraciət etmək qaydalarını bilmirəm. Hesab edirəm əhalini bu yöndə maariflənməsinə ehtiyac var". Vahid Məmmədov isə dedi ki, bu günə kimi onun nə hüququ pozulub, nə də bu hüquqların müdafiəsi üçün başqalarına ehtiyacı var: "Qaldı ki hər bir adam öz hüququnu bilməli və onu müdafiə etməyi bacarmalıdır. Qəzetlərdə, televiziyada bu barədə davamlı məlumatlar verilir və ona görə də hamı öz hüququnu bilməlidir".
   
   İcra hakimiyyəti qarşısında E.Əzimovun, eyni zamanda onun müavinlərindən birinin qəbuluna düşmək üçün mübarizə aparan Gəncə şəhər sakini - gözüyaşlı Kübra Abdullayevanın ŞİH önündə belə ah-fəğan etməsini, başçının qəbuluna hansı hüquqularının pozulmasını əsas tutaraq girmək istədiyini də öyrənməyə çalışdıq: "Mən uzun illər, dünyanın düz vaxtı Gəncə Qənnadı Fabrikində işləmişəm. İşlədiyimiz dövrdə fabrikdəki digər yoldaşlarımla birlikdə mənzil növbəmiz də vardı. Amma ittifaq dağılandan sonra müəyyən səbəblərdən qapı-pəncərə qoyulmadan məcbur olub evlərimizə girdik və order alıb özümüz evlərimizi təmir elədik. Lakin ailə böyükdü və verilən mənzillə ailənin tərkibi arasında böyük fərq vardı. Fabrik rəhbərliyi 120 işçiyə Gəncə Qənnadı Fabrikinə məxsus torpaq sahəsində torpaq payının verilməsi ilə bağlı qərar qəbul etdi. 1993-cü ildə bu proses başladı və 120 işçi həmin yerdə ev tikib ailəsinin mənzil problemini həll etməyə çalışdı. Ancaq buna nail olmaq bir o qədər asan olmadı. Bu günə kimi mən şəxsən həmin torpaq sahəsində nəinki ev tikə bilmirəm, hətta o torpağa yaxın gedəndə belə qabağım kəsilir. Guya, vaxtilə fabrik rəhbərliyi səhv edib. Ölkə prezidenti İlham Əliyev cənablarına bu yöndə hüquqularımın pozulduğu haqqında yazmışam. Bir müddət əvvəl Prezident yanında Korrupsiyaya Qarşı Mübarizə Komissiyasına da yazmışdım. Cavab gəldi ki, məsələnin araşdırılması üçün Gəncə ŞİH başçısına tövsiyə olunub. A bala, mən yaşlı qadın və gündəlik dolanışığa möhtac biri 5 ildir E.Əzimovun qəbuluna gəlib-gedirəm, lakin bir çarə etmir. Əksinə, müavini mənimlə hədə-qorxu ilə danışır. Mənim bu hüququmu kim müdafiə edəcək? Artıq hər şeydən əlimi üzmüşəm. Bircə kərə başçının qəbuluna düşməyə izin verilsə, ona bir söz deyərəm ki, yəqin, onun da mənim kimi yaşlı bir yaxını var. O, rəva görərmi ki, onun hansısa qohumunun hüququ pozulsun".
   
   4 DSK MSK-nın planı ilə işləyir
   
   MFP-də maarifləndirmə ilə bağlı məsələlərdə MSK yaddan çıxmadığı kimi, yerlərdə DSK-nın seçkilərlə bağlı maarifləndirilməsi də nəzərdə tutulub. Biz də qarşıdan gələn bələdyyə seçkiləri öncəsi Gəncə şəhərində 37, 38, 39, 40 saylı DSK-da bu yöndə vəziyyətin nə yerdə olduğunu aydınlaşdırmaq istədik. 38 saylı DSK-nın bitərəf katibi Rauf Qurbanovla və 40 saylı DSK-nın sədri Azad İbrahimovla görüşümüzdə bildirdilər ki, Gəncə şəhərində 4 dairə var və bu DSK-lar Mərkəzi Seçki Komissiyası (MSK) tərəfindən hazırlanan plan əsasında öz işini müəyyənləşdirir. 38 saylı DSK-nın katibi R.Qurbanovun sözlərinə görə, Azərbaycan Respublikası prezidentinin "İnsan hüquqularının müdafiəsi üzrə milli fəaliyyət planının təsdiq edilməsi haqqında" sərəncamı əsasında seçki hüququ üzrə dairə və məntəqə seçki komissiyalarının sədrləri və üzvləri üçün regionlarda keçirilən ixtisaslaşdırılmış kurslar MSK-nın müəyyənləşdirdiyi cədvəl əsasında keçirilir. Onların sözlərinə görə, bu ilin 23, 24, 25 sentyabrında MSK-nın müəyyən etdiyi cədvəl üzrə Gəncə şəhər İcra Hakimiyyəti, prokurorluq, polis və məhkəmə orqanlarının işitrakı ilə "Seçki hüquqlarının pozulmasına görə məsuliyyət", "Vətəndaşların seçki hüquqlarının pozulmasına aid şikayətlərə baxılması", "İcra hakimiyyəti və bələdiyyə qurumlarının seçki siyahılarının dəqiqləşdirilməsi ilə əlaqədar vəzifələri", "Azərbaycan Respublikası Konstitusiyası ilə verilən seçki hüququnun məhkəmə müdafiəsi", "Bələdiyyə seçkilərinə hazırlıq, seçkilərin keçirilməsi və onun nəticələrinin müəyyən edilməsi qaydaları" və digər məsələləri özündə əhatə edən hüquqi bərabərlik istiqamətində DSK üzvlərinin maarifləndirilməsi aparılıb.
   
   40 saylı DSK-nın sədri A.İbrahimovla görüşümüzdə MFP-nin 2006-cı ildə imzalanmasından sonra Gəncədə vətəndaşların seçki hüququnun pozulması hallarının olub-olmadığı haqqında da məlumat almaq istədik: "Şifahi şəkildə müraciətlər olub. Əsasən də bu şikayətlər siyahılarda adların olmaması ilə bağlıdır. Belə hallar olduqda seçki dövründə "qaynar xətt"lər fəaliyyət göstərir ki, həmin xidmət vasitəsilə şikayətlər qəbul olunur və dərhal vətəndaşın pozulan hüququları bərpa edilirdi". Komissiya sədri qarşıdan gələn bələdiyyə seçkilərində də əhalinin seçki hüquqlarının pozulmaması üçün bu yöndə hazırlanan tədbirlər planı çərçivəsində maarifləndirmə işini davam etdirəcəklərini bildirdi.
   
   Uşaqlara öz hüquqları öyrədilir
   
   Gəncədə olduğumuz müddətdə Ombudsman Aparatının Uşaq Hüququları Resurs Mərkəzi tərəfindən 1 saylı şəhər liseyində keçirdiyi seminarda da iştirak etdik. 3 sinfin hər birində 20 şagird, 15 müəllimin işitrakı ilə keçirilən seminarda şəhər icra hakimiyyətinin humanitar şöbəsinin nümayəndəsi ilə yanaşı, eyni zamanda şəhər təhsil idarəsinin də nümayəndəsi iştirak edirdi. Keçirilən hər 3 sinifdə 2 saata yaxın davam edən seminar-məşğələlərdə şagird və müəllimlərə uşuq hüquqlarının yaranma tarixi, bu yöndə BMT-nin qəbul etdiyi "Uşaq hüquqları konvensiyası"nın qəbulu haqqında bilgilər verildi. Eyni zamanda uşaq hüquqları ilə bağlı şagirdlərə inşalar yazdırıldı.
   
   "Kəpəz" TV problemləri efirində işıqlandırır
   
    İnsan hüquqlarının müdafiəsi üzrə MFP-dən irəli gələn məsələlərdən ən başlıcası əhalinin hüquqi maarifləndirilməsi ilə bağlıdır. Bu prosesin həyata keçirilməsində dövlət orqanlarının gördüyü işləri işıqlandırmaq yazılı mətbuatla yanaşı, eyni zamanda elektron KİV-in də borcu hesab olunur. "Kəpəz" TV də Gəncəbasar bölgəsində özünün tamaşaçı kütləsi ilə regionun ən öndə gələn televiziyası olduğundan bu TV-də insan hüquqlarının qorunması və maarifləndirmə işinin necə yerinə yetrilməsini xəbərlər xidmətinin rəhbəri Rasim Əliyevlə aydınlaşdırmaq istədik: "Qeyd edim ki, ölkə prezidenti İlham Əliyev cənablarının imzaladığı "İnsan hüquqlarının müdafiəsi üzrə milli fəaliyyət planı"nın qəbulu hər bir vətəndaşımızı sevindirdiyi kimi, biz televiziya işçiləri tərəfindən də rəğbətlə qarşılandı. Ancaq onu da qeyd etməliyəm ki, MFP-nin imzalnmasından öncə də "Kəpəz" TV-nin gündəmində bu məsələ ümdə problemlərdən biri olub. Həmişə sözügedən məsələyə diqqət ayrılıb. Sözsüz, həmin proqramların qəbulu bizim üzərimizə əlavə məsuliyyət və cavabdehliklər qoyur. Qeyd etməliyəm ki, artıq bu yöndə TV-də bir neçə layihə hazırlanıb və onların təqdimatına başlanılıb. Konkret mövzu ilə əlaqədar demək olar ki, "Femida" adlanan proqram var və bu proqram TV-nin efirində həftədə bir dəfə yayınlanır. Proqramda əsasən hüquqi maarifləndirmə məsələlərinə yer verilir. Burada vətəndaşların rastlaşdıqları problemlərin həlli yolları mütəxəssislərin şərhi, rəyi ilə onlara izah olunur. Digər bir neçə proqramın da adını çəkmək olar. Bunlardan biri də həftəlik efirə gedən "Qadın marağı"dır. Bu layihədə də sadalanan məsələlərin həllinə dair tövsiyələr yer alır. Burada daha çox qadın problemləri ilə bağlı məsələlərə xüsusi yer verilir. Proqramda həm xanım aparıcının təqdimatında, eyni zamanda da qonaqların aydınlıq gətirdikləri şərhlərlə cəmiyyətdə qadınları narahat edən problemlər barədə geniş diskussiyalar aparılır. Bu deyilənlərə televiziyanın efirində gündə 4 dəfə canlı yayınlanan "Bu gün" proqramı əlavə oluna bilər. Həmin proqramda da biz vətəndaşların sıx-sıx üzləşdiyi, rast gəldikləri sosial problemləri verməyə çalışırıq. Yəni vətəndaşlar tərəfindən bizə olunan müraciətləri, onların həlli yollarına dair informasiyaları təqdim etməyə çalışırıq".
   
   Hüquq məsləhətxanası olsa da...
   
   Gəncədə əhaliyə hüquqi məsləhətlərin verilməsi üçün hüquq məsləhətxanası da (HM) xidmət göstərir. HM-nin, eləcə də Azərbaycan Vəkillər Kollegiyasının üzvü Ramiz Abdullayevlə görüşüb məsləhətxananın vətəndaşların hüquqi maarifləndirmə yönündə göstərdiyi fəaliyyət haqqında məlumat verməsini istədik. Abdullayev bildirdi ki, onlar ölkə prezidenti tərəfindən insan hüquqlarının müdafiəsinə dair MFP-nin imzalanmasını yüksək qiymətləndirirlər. Vəkilin sözlərinə görə, MFP-nin imzalanması Azərbaycanın hüquqi dövlət quruculuğu istiqamətində addımlar atdığını bir daha sübut etdiyi kimi, ölkə vətəndaşlarının hüquq və azadlıqlarının müdafiəsinə geniş təminatın yaradıldığı bariz şəkildə ortaya qoyulur: "İnsanların ümumiyyətlə hüquqi müraciətləri müxtəlifdir. Əsasən mülkiyyətlə, ailə münasibətləri, vərəsəliklə bağlı daha çox müraciətlər olunur".
   
   R.Abdullayev əhalinin hüquqla bağlı çox az bilgiyə malik olduğunu da vurğuladı. Bunun konkret səbəbini deyə bilməsə də, ancaq əhalinin hüquqi cəhətdən maariflənməsinə ehtiyacın olduğu qənaətindədir: "Məsələ ondan ibarətdir ki, insanlar illərləə mülkiyyətlə, vərəsəliklə bağlı olan məsələləri vaxtında həll etməyiblər. Bazar iqtisadiyyatına, kapitalizmə keçidlə bağlı köhnə vaxtlarda həll edilməyən çoxlu mülkiyyət məsələləri var ki, bu məsələlərin həllinə daha çox ehtiyac yaranıb. Çünki artıq bu mülk, daşınmaz əlakın hamısı iqtisadi proseslərdə iştirak edir. Yəni həmin mülkiyyətlər banklar vasitəsilə girov götürülərək kreditlər verilir. İqtisadi proseslərlə bağlı bu əmlakın döviyyəsi və cəmiyyətdə rolu artıb. Ona görə də insanlar o köhnədənqalma, həll olunmayan məsələlərlə əlaqədar daha çox müraciət edirlər. Çünki 10 illərlə hansısa əmlak valideynin adına olaraq qeydə alınıb. Yaxud da tikilib, amma hər hansı qeydiyyat aparılmayıb. Hazırda qanunvericilikdə müddəa var ki, mülkiyyət hüququ yalnız daşınmaz əmlakın dövlət registri xidmətində qeydiyyatdan keçdikdən sonra qanunla tanınır. Bu tip mübahisələr məhkəmədə qaldırılanda mülkiyyətə dair şəhadətnamə yoxdursa, mülkiyyətin hüququna dair çıxarış əldə edilməyibsə, bu halda məhkəmə insanların hüquqlarının müdafiəsində qanunvericiliyin tələbinə görə əsaslı dönüş eləyə bilmir. Ona görə də belə zərurətlər ortaya çıxdığı üçün bu tip mübahisələr daha çoxdur".
   
   Vəkilin sözlərinə görə, HM-ə müraciətlər içərisində ailə-məişət zəminində baş verən narahatlıqlar da az deyil. Onun sözlərinə görə, bu daha çox boşanmalar zamanı əmlak bölgüsü ilə əlaqədar olur. Eyni zamanda yaşamaq hüququnun tanınması da boşanmalar zamanı ortaya çıxan problemlərdəndir: "Mən ağırlı bir məsələni qeyd etmək istəyirəm ki, 2000-ci ildən sonra qüvvəyə minmiş yeni qanunvericiliklə Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 228.5-ci maddəsinə əsasən, gəlin köçən xanımlar mülkiyyət sahibindən notariat qaydada təsdiqlənmiş razılıq almalıdırlar. Yəni həmin xanım boşananda evdə yaşamaq hüququ əldə etsin. Lakin əhalinin çoxu bunları bilmir".
   
   İnsan hüquqları ilə bağlı əhalinin maarifləndirilməsi prosesində görülən işlərin ümumi nəticəsindən də danışan R.Abdullayev dedi ki, bu gün Gəncədə əhalinin maarifləndirilməsi işinin yüksək olduğunu söyləmək olmaz. O bunu görülən işlərlə bağlamasa da, hüquqi maarifləndirmədə əhalinin özünün passivliyinin böyük rol oynadığını vurğuladı: "Hesab edirəm hüquqi maarifləndirmə yolunda atılan addımlar nəticəsində vətəndaşları bu yöndə bilgiləndirmək olar. Amma bunun üçün insanların özləri də müəyyən cəhdlər göstərməlidir. Misal üçün hüquq məsləhətxanalarından kənar hüquqi yardım göstərən şəxslərə müraciət etməməlidirlər. Çünki onlar bu tip şəxslərə müraciət etdikdə verilən hüquqi yardım zamanı böyük yanlışlıqlara gətirib çıxarır".
   
   Vəkil çalışdığı HM-də imkansız ailələrə pulsuz hüquqi yardımın göstərilməsinə də toxundu və dedi ki, HM təsərrüfat hesablı olsa da, burada qiymətlər müştəri ilə razılaşdırılmış qaydada müəyyənləşdirlir. Onun sözlərinə görə, bu proseslər zamanı da məsləhət alanla məsləhət verən arasında olan razılaşma hər iki tərəfi qane edir: "Amma buna baxmayaraq biz yenə də bu yöndə əhaliyə xitmət göstəririk. Bu proses əsasən yerli televiziya və qəzetlər vasitəsilə aparılır".
   
   80 müəllimə seminar keçirilib
   
   Gəncədə hüquqi maarifləndirmə prosesinin məktəblərdə necə yerinə yetirildiyini öyrənmək üçün Tədris Mərkəzinin rəhbəri Afaq Əliyeva ilə söhbətləşdik. Afaq xanım bildirdi ki, insan hüquqlarının tədrisində Gəncə şəhərində yerləşən ali tədris ocaqlarında iş aparmasalar da, bu işi şəhər məktəblərində uğurla yerinə yetirirlər: "Bizim işlədiyimiz əsas sahələr orta məktəblər, məktəbəqədər müəssisələr və məktəbdənkənar müəssisələrdir. Ötən il bu sahədə gördüyümüz işləri nəzərə alsaq, deməliyəm ki, 2008-ci ilin oktyabr - noyabr aylarında biz insan hüquqularının tədrisi və insan hüquqularının fəal təlim texnologiyaları mövzusunda seminar-treninqlər təşkil etdik. Bu seminar-treninqlər yalnız TM-in xətti ilə deyil, Beynəlxalq Xilasetmə Komitəsinin təlimçilərinin köməkliyi ilə keçirildi. Seminarlara 80 nəfərə yaxın müəllim cəlb olundu. Bunlar təkcə fənn müəllimləri deyil, həm də ibtidai sinif müəllimləri, eyni zamanda tarixçi və riyaziyyatçılar, fizika və kimya müəllimləri idi. Əslində, seminarlar sırf müəllimlərimizin maraqları üzərində tərtib olunmuşdu. Bizim yuxarı sinif müəllimlərimizin insan hüquqları ilə bağlı biliklənmədə fəal təlimlərə ehtiyacının olduğunu nəzərə aldıqda o seminarlar demək olar yerinə düşdü. BXEK-nın təcürbəli təlimçilərinin bizə kömək etməsi ona gətirib çıxardı ki, bizim seminarlara cəlb etdiyimiz 80 müəllim 3 gün ərzində keçirilən bu seminarda onları maraqlandıran çox informasiyalar əldə etdilər. Bu seminarların nəticəsi olaraq həmin müəllimlərimiz sertifikatlaşdırıldı. Onu da vurğulamaq istəyirəm ki, bu seminarlar 6, 22 və 26 saylı məktəblərdə keçirildi". Sonra TM rəhəbri vurğuladı ki, bu gün əllərində az da olsa, insan hüquqları ilə bağlı maarifləndirmə işinin həyata keçirilməsi sahəsində dərs vəsaiti var: "Bu dərs vəsaitində göstərilir ki, insan haqları ilə bağlı 10-cu, 9-cu, 6-cı və 5-ci siniflərdə tədrisi necə aparmaq olar. Hesab edirik bu, kifayət qədər dəyərli vəsaitdir". A.Əliyeva onu da dedi ki, o, 1 ilə yaxın müddətdir TM-ə rəhbərlik edir və rəhbərlik etdiyi vaxtan bu yana görülən işlərə cavabdehdir. Ondan əvvəl TM-ə rəhbərlik edənlərin zamanında insan haqları ilə bağlı konkret hansısa işlərin görüldüyünə gəldikdə isə vurğuladı ki, işlər görülsə də, bu, ümumi işə təsir edə biləcək gücdə olmayıb. Onun sözlərinə görə, 80 müəllimin işitrakı ilə keçirilən seminarlarda əldə olunan nəticə ondan ibarətdir ki, bu gün artıq həm müəllimlər, eyni zamanda da şagirdlər öz hüquqlarının müdafiəsində daha fəallıq göstərirlər.
   
   Pensiyaçıların hüquqları qorunur
   
   Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin Gəncədə yerləşən mərkəzində də olduq. Əhalinin aztəminatlı təbəqəsinin, xüsusən də pensiya və təqaüdlər alan vətəndaşların yerlərdə hüquqlarının pozulduğunu nəzərə alaraq Gəncə şəhər Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Mərkəzində vətənlaşların hüquqlarının necə qorunmasını öyrənmək istədik. Mərkəzin ünvanlı sosial yardımlar və sosial müavinətlər sektorunun baş mütəxəssisi Rauf Səfiyevlə görüşdük. R.Səfiyev bildirdi ki, çalışdığı mərkəzdə bura müraciət edən vətəndaşların hüquqularını qorumaq üçün həm ƏƏSMN rəhbəri Füzuli Ələkbərov, eyni zamanda Gəncə şəhər rəhbərliyi tərəfindən ciddi tapşırıqlar verilib. Onun sözlərinə görə, davamlı olaraq MFP-dən irəli gələn məsələlərin yerlərdə icrası istiqamətində seminarlar keçirilir: "Bundan başqa, biz öz əməkdaşlarımıza vətəndaşlarla görüşlərdə onların hüquqlarının qorunması yönündə davamılı səylər göstərmələrini tələb edirik. Ola bilsin hansısa hallar baş versin. Yəni hansısa əməkdaş iş vaxtı ona müraciət edən vətəndaşın problemini dinləyən zaman müəyyən qədər işinə etinasız yanaşsın. Belə hallar olduqda rəhbərlik tez bir zamanda şikayəti yerində araşdırır və həmin vətəndaşın hüquqları qorunur. Biz vətəndaşlara xidmət sahəsində, onların hüquqlarının qorunması yönündə işlərin davamlı şəkildə həyata keçirilməsini konkret proqram əsasında apardığımızdan bu gün demək olar mərkəzə bu yöndə edilən şikayətlər azalıb. Əvvəllər müraciətlər əsasən pensiyaların miqdarının azlığı, təqaüd yaşı ilə bağlı olurdusa, bu gün artıq belə müraciətlərə demək olar rast gəlinmir". R.Səfiyev bildirdi ki, o MFP-dən irəli gələn məsələlər barədə yalnız bu qədər danışa bilər və bundan artıq hər hansı bir söz deyə bilməz. Eyni zamanda R.Səfiyevin fotoşəkilini çəkmək istəsək də, bildirdi ki, qanunla onun şəkilini çəkmək üçün özündən icazə almalıyıq. O isə icazə vermədiyi üçün şəklini çəkə bilmərik.
   
   Göygöl rayonunun Üçtəpə kəndində problem var
   
   Gəncədə olduğumuz müddətdə vətəndaşlar tərəfindən hüquqlarının pozulması ilə bağlı müraciətlər də edilirdi. Belə müraciətlərdən biri Göygöl rayonunun Üçtəpə kənd sakinləri İlhamə Əliyeva və Sevinc Bağırova tərəfindən olunmuşdu. Biz də bu müraciəti yerində öyrənmək üçün Üçtəpə kəndində olduq və problemin mahiyyətini öyrəndik. Bəlli oldu ki, Üçtəpə kənd bələdiyyəsinin sədri Zakir Məmmədov adıçəkilən vətəndaşların torpaq hüququnu pozaraq onlara 2001-ci ildə hər birindən 300 ABŞ dolları alaraq hərəsinə 6 sot verdiyi torpağı bələdiyyənin üzvü Rasim adlı şəxsin adına sənədləşdirib və Gədəbəy rayon sakininə atıb. S.Bağırova bizimlə söhbətində bildirdi ki, onun həyat yoldaşı rəhmətə gedib və öhdəsində 2 azyaşlı uşağı var: "2001-ci ildə torpaq payları veriləndən sonra "Yeni məhəllələr" deyilən ərazidə mən və İlhamə hərəmizə 6 sot torpaq tutmuşduq. O torpağı götürəndən sonra bələdiyyə sədri Zakirə hər birimiz 300 ABŞ dolları pul verdik. O da əvəzində bildirdi ki, torpağın bizə məxsusluğunu bildirən sənədi yaxın günlərdə verəcək. Bu günə kimi həmin sənədi ala bilməmişik. Dəfələrlə müraciət etdikdə isə bugün-sabah dedi. Sonradan eşitdik ki, bizə verilən torpaq sahəsi bələdiyyə işçisçi Rasimin adına sənədləşdirilib və Gədəbəydən olan birinə satılıb. Bu azmış kimi, bizə qarşı rayon məhkəməsində iş qaldırıb və hər birimizdən 6 min manat torağı zəbt etiyimizə görə pul istəyir. Qeyd edim ki, biz o pulu verəndə Zakirdən hansısa sənəd almadıq və bu gün əlimizdə pul verdiyimizi sübuta yetrəcək sənəd yoxdur. Amma buna baxmayaraq 7 - 8 ildir həmin torpağı əkib-becərdiyimizə, oranı daş-kəsəkdən təmizlədiyimizə qonşularımız da şahid olub. Bu məsələ Göygöl məhkəməsində qaldırılanda qonuşular şahid qismində işitrak etsə də, məhkəmənin hakimi Zakirin xeyrinə qərar çıxardı. Biz artıq rayon məhkəməsinin qərarından apellyasiya şikayəti vermişik".
   
   İ.Əliyeva isə vurğuladı ki, həmin torpaq sahəsində Sevinc 1 otaqlı ev tikdirsə də, o yalnız ona məxsus sahədə əkin işləri aparıb, 7 - 8 il ərzində 30-dan artıq ağac becərib. Amma Zakir Məmmədovun göstərişi ilə Ruslan müəyyən vaxtlarda həmin ağacları kəsdirib, əkilən sahəni də şumladıb: "Torpaq payı paylananda nə mənə, nə də atama torpaq verilmədiyi halda, bu gün başqa-başqa adamların adına bələdiyyə sədri torpaq sənədləşdirib və həmin torpaqları özününküləşdrib. Mənə isə 6 sotu çox görür. Deyir ki, canını alıb səni həbs etdirəcəyəm. Əgər mən kənd sakini ola-ola torpaq payı ala bilmirəmsə, başqaları bunu necə edir, onu Zakirdən soruşan yoxdur. Bizim bu gün hüquqlarımız pozulub və bunun üçün ölkə rəhbərliyindən kömək gözləyirəm". Məsələ ilə bağlı bələdiyyə sədri ilə görüşmək istədik. Amma bələdiyyə binasının qapısı bağlı olduğundan nə onu, nə də müavinlərini tapmaq mümkün oldu. Qeyd edim ki, baş verən hadisə ilə bağlı Gəncə şəhər Apellyasiya Məhkəməsində oktyabrın 8-də proses keçirilsə də, hakim şikayətçi tərəfin maddi imkanları olmadığına görə dövlət tərəfindən vəkillə təmin olunmaları üçün qaldırdığı vəsatəti təmin edib məhkəmə vaxtını başqa bir günə keçirdi. Yəni hər iki şəxsə qanunla pulsuz vəkil təyin olunduqdan sonra proses keçiriləcək.

"İnsan hüquq və azadlıqlarının müdafiəsi üzrə milli fəaliyyət planının icrasında kütləvi informasiya vasitələrinin rolunun artırılması" adlı layihəsi çərçivəsində adıçəkilən fəaliyyət planının icra vəziyyətini araşdırmaq, eləcə də bu barədə ictimaiyyətə daha ətraflı məlumat vermək üçün Tərtər rayonunda olduq. 4 günlük səfərimiz çərçivəsində apardığımız araşdırmaların nəticələrini, gördüklərimizi və eşitdiklərimizi oxucularımıza təqdim edirik.
   
   
   
   İnzibati ərazi vahidlikləri yaradıldı
   
   Öncə xatırladaq ki, Tərtər rayon Statistika İdarəsindən aldığımız məlumata görə, cari ilin oktyabr ayının 1-dək Tərtərin yerli əhalisinin sayı 98.940 nəfər olub. Nikahların sayı 415, boşanmaların sayı isə 46 olub.
   
   Tərtər rayon İcra Hakimiyyətinin hüquq şöbəsinin müdiri Cavanşir Məmmədovla söhbətimiz yerli vətəndaşların hüquqlarının qorunması istiqamətində, eləcə də digər məsələlərlə bağlı görülən işlər və planlaşdırılan tədbirlər barədə oldu. Müsahibimiz vurğuladı ki, əvvəlki illərdə olduğu kimi, cari ildə də vətəndaşlar tərəfindən onlara müxtəlif səpkili şikayətlər, ərizələr və müraciətlər ünvanlanıb və proses hazırda da davam edir. Onun sözlərinə görə, həm RİH-in Aparatında, həm də sözügedən rayon ərazisində mövcud olan inzibati-ərazi vahidliklərində (İƏV) vətəndaşların qəbulu, onların şikayətlərinə, müraciətlərinə və ərizələrinə baxılması prosesi də davam etdirilir: "Məlum olduğu kimi, Ağdərə rayonu, keçmiş Mardakert rayonu bölünməzdən əvvəl Tərtərdə 51 yaşayış məntəqəsi var idi. Ağdərə bölündükdən sonra Ağdərə şəhər mərkəzi də daxil olmaqla 23 yaşayış massivi də rayonumuzun inzibati ərazisinə verildi. 74 yaşayış məntəqəsi üzrə 29 İƏV yaradıldı. Biz əvvəllər vətəndaşları RİH-in Aparatında qəbul edirdik. Ancaq bəzi kəndlərdən, xüsusən də rayon mərkəzindən xeyli məsafədə aralıda yerləşən yaşayış məntəqələrində yaşayan vətəndaşların RİH-ə qəbula gəlməsi kifayət qədər müşkül olduğundan haqqında bəhs etdiyimiz vahidlikləri yaratdıq və həmin qurumlarda da vətəndaşların qəbuluna başladıq. Biz yerli sakinlərlə fərdi söhbətləri həmişə aparırıq. Onu da bildirmək istərdim ki, RİH Aparatında və sözügedən vahidliklərdə qəbul zamanı icra hakimiyyətinin rəsmiləri ilə birlikdə rayonumuzun bütün təşkilat, idarə və müəssisələrinin rəhbərləri də iştirak edirlər. Çünki qaldırılan məsələlər, edilən şikayətlər, həlli tələb olunan problemlər hansı qurumların fəaliyyət sahəsinə aiddirsə, həmin orqanların rəhbərləri bununla bağlı lazımi tədbirləri görməyə və adekvat addım atmağa çalışırlar".
   
   
   
   Torpaq və su problemi ciddiləşib
   
   Söhbət zamanı şöbə müdiri vurğuladı ki, vətəndaşların qəbulundan başqa, yerlərdə hüquqi məsələlərlə də bağlı görüşlər keçirilir. Həmsöhbətimizin sözlərinə görə, sözügedən tədbirlərdə Tərtər rayon Polis Şöbəsinin rəisi, rayon prokuroru, yerli məhkəmənin sədri, hərbi komissar, Fövqəladə Hallar Nazirliyinin rayon Yanğından Mühafizə İdarəsinin rəisi də iştirak edirlər: "Biz adıçəkilən məmurların iştirakı ilə vətəndaşlarla hüquqi məsələlər üzrə iş aparırıq. Tərtər rayon Gənclər və İdman İdarəsi isə məktəblilər və gənclər arasında fərdi söhbətlər aparır. Onu da vurğulamaq istərdim ki, qəbullarda ən çox qabardılan problemlər torpaq və su çatışmazlığı ilə əlaqədardır. Torpaq islahatı zamanı həmin prosesin düzgün aparılmaması, daha doğrusu, suvarma işinin düzgün qurulmaması üzündən bir sahənin suvarılması zamanı digər sahəni su basır. Bu səbəbdən də kəndlilər, fermerlər və torpaq mülkiyyətçiləri öz sahələrinin dəyişdirilməsi, yəni yerdəyişmə ilə bağlı daha çox müraciət edirlər. Su probleminin yaranmasında ermənilərin də çox böyük rolu var. Tərtərliləri su ilə təmin edən əsas mənbə Tərtər çayı olsa da, bu çay öz mənbəyini Sərsəng su anbarından götürdüyündən ermənilər onun qarşısını kəsir və suyu sözügedən anbara yığırlar. Bu səbəbdən də nəinki rayon əhalisinin suya tələbatı maksimum artır, hətta əkin sahələrinin suvarılmasında da çox böyük çətinliklər yaranır. Bu səbəbdən də rayon ərazisindən axan xırda çayların - Xanarx və İncəçayın sularına tələbat da artır. Lakin həmin çayların suyundan da səmərəli istifadə etmək qeyri-mümkün bir hala çevrilib. Çünki rayonun bütün kəndlərinin əhalisinin içməli su ilə təmin edilməsi, əkin sahələrinin suvarılması sözügedən çayların suları çox azdır. Bu baxımdan da çalışırıq ki, fermer təsərrüfatlarının su çatışmazlığı ilə bağlı problemlərinin çözülməsi üçün yeni subartezian quyularının qazılması, eləcə də köhnə subartezian quyularının fəaliyyətinin bərpası istiqamətində işlərimizi davam etdirək". C.Məmmədov onu da bildirdi ki, ünvanlanan şikayət, müraciət və ərizələr arasında işlə bağlı olanları da kifayət qədərdir: "Əvvəllər fəaliyyət göstərən bir neçə tikinti təşkilatı ləğv olunduğundan işsizlərin sayı artıb. Ancaq elektromexanika zavodunun fəaliyyətinin bərpa olunması xeyli sayda vətəndaşın işlə təminatına şərait yaradıb. Bundan əlavə, yaxın zamanlarda Buruc kəndində süd emalı zavodu istifadəyə veriləcək. Həmin obyektdə də xeyli vətəndaş işə düzələcək. Bütün bunlara görə də vətəndaşlarımızın işsizlik problemi zaman-zaman çözüləcək".
   
   
   
   İşaxtaranlar arasında müəllimlər çoxdur
   
   Yerli sakinlərin ən ağrılı problemlərindən biri olan işsizliyin çözülməsi, bununla bağlı Tərtər rayon Məşğulluq Mərkəzinə edilən müraciətlər barədə ətraflı məlumat almaq üçün adıçəkilən mərkəzin direktoru Azər Ağayevlə həmsöhbət olduq. Müsahibimiz öncə vurğuladı ki, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi və onun nəzdində fəaliyyət göstərən Baş Məşğulluq İdarəsinin köməkliyi ilə cari ilin avqust ayında rayonda əmək yarmarkası keçirilib: "Sözügedən yarmarkada 17 müəssisə tərəfindən 101 vakant iş yeri təqdimlənib. Həmin vakant yerlərdən 63-ü fəhlə, 38-i qulluqçu işi üzrə olub. Həmin əmək yarmarkasında 300 nəfər iştirak etsə də, 99 nəfərə işə göndəriş verilib, 95 nəfər isə işlə təmin olunub". Direktor diqqətimizə çatdırdı ki, cari ilin yanvarın 1-dən noyabrın 1-nə kimi adıçəkilən quruma işsiz, işaxtaran kimi müraciət edənlərin sayı 185 nəfər olub. Onlardan 172 nəfəri işə düzəlib: "21 nəfərə işsizlik müavinəti təyin edilib. 20 nəfər peşə kurslarına cəlb olunub. Ümumilikdə isə 9177 nəfər işaxtaran kimi qeydiyyatdadır. Mərkəzimizin qeydiyyatında olan və işsiz statusu alan vətəndaşların sayı isə 668 nəfərdir". A.Ağayev onu da dedi ki, işaxtaranlar arasında müəllimlər çoxluq təşkil edir. Müəssisələrdə isə tokarlara tələbat daha çoxdur.
   
   
   
   3200 əlilə 120 min manat verilib
   
   Tərtərdə olarkən yerli vətəndaşlardan öyrəndik ki, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin Tərtər rayon Şöbəsi tərəfindən ünvanlı dövlət sosial yardımının verilməsində ayrı-seçkiliyə yol verilir. Həmin yardımın və sosial müavinətlərin təyinatı üçün vətəndaşlardan müəyyən məbləğdə pul istənilir. Deyilənləri dəqiqləşdirmək üçün adıçəkilən şöbənin direktoru Abbas Cavadovla görüşdük. Müsahibimiz yayılmış məlumatların həqiqətəuyğun olmadığını vurğuladı. Sosial müavinətlərin və ünvanlı dövlət sosial yardımının tələb olunan sənədlər əsasında vətəndaşlara təyin edildiyini diqqətimizə çatdıran müsahibimiz söhbət zamanı qeyd etdi ki, cari ilin 10 ayı ərzində 6200 nəfərlik 1300 ailəyə təxminən 110 min manatlıq ünvanlı dövlət sosial yardımı təyin edilib. 3200 nəfər müxtəlif kateqoriyadan olan əlillərə sosial müavinət verilib: "Həmin müavinətlərin məbləği isə təxminən 120 min manatdır. Bundan əlavə, 80 nəfər tənha ahıla evlərində sosial-məişət xidməti də göstərilir".
   
   
   
   1893 sığortaedənin fəaliyyəti dayandırılıb
   
   Tərtərdə olarkən eşitdik ki, bəzi hüquqi və fiziki şəxslərə məəxsus obyektlərin fəaliyyəti dayandırılıb. Üstəlik, Dövlət Sosial Müdafiə Fonduna ödəmələrdən yayınan şəxslər də var. Pensiyaların ödənilməsində ciddi problemlərin yaşanması, xüsusilə də bankomat çatışmazlığı, pensiyaların verilməsinin uzanması da eşitdiyimiz məlumatlar sırasındadır. Deyilənlərin nə dərəcədə doğru olduğunu aydınlaşdırmaq üçün Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Tərtər rayon Şöbəsinin müdir müavini Əbülfəz Nəbiyevlə görüşdük. Müsahibimiz öncə bəzi sığortaedənləəərin öz fəaliyyətini dayandırmasını təsdiqlədi və bizi adıçəkilən qurum tərəfindən 2009-cu ilin 9 ayı ərzində görülmüş işlərin yekunları barədə ətraflı məlumatlandırdı. Onun sözlərinə görə, 1997-ci ildən cari ilin oktyabrın 1-dək sözügedən şöbədə 2420 sığortaedən qeydiyyata alınıb. Onlardan 1893 sığortaedənin fəaliyyəti dayanıb: "Bəzi şəxslər, tutaq ki, çayxana, yaxud kafe açıb, 5-6 ay işlədib. Ancaq gəlir əldə edə bilmədiyindən fəaliyyətlərini dayandırıblar. Yaxud sığortaedənlər arasında ölənlər də var. Belələri şöbəmizdə qeydiyyatda olsa da, fəaliyyət göstərmədiklərindən passiv sayılırlar. 515 sığortaedən hazırda fəaliyyət göstərir və onlardan 170-i hüquqi, 282-si fiziki, 63-ü isə kənd təsərrüfatı üzrə fiziki şəxslərdir. Müsahibimiz ödəmə məsələsi ilə bağlı deyilənləri də təsdiqlədi və vurğuladı ki, təmsilçisi olduğu şöbə tərəfindən 9 ay ərzində istər hüquqi, istərsə də fiziki şəxslərin sosial sığortaya cəlb edilməsi gücləndirilib. Belə ki, məcburi sosial sığorta ödənməsindən yayınmış 44 nəfər fiziki şəxs aşkarlanaraq ödəməyə cəlb edilib: "Həmin şəxslər yerli vergi şöbəsində qeydiyyatda olublar və vergi ödəyiblər. Ancaq şöbəmizə ödəmədən yayınıblar. 3 hüquqi şəxsdə sosial sığorta qanununun pozulması müəyyənləşdirilərək onlara 172,5 manat maliyyə sanksiyası tətbiqlənib. 26 fiziki şəxsə isə 582 manat cərimə tətbiqlənərək onun hamısı adıçəkilən fondun hesabına ödətdirilib".
   
   Pensiyaların ödənilməsində hər hansı bir problemin yaşanması ilə bağlı deyilənləri təkzibləyən şöbə müdirinin müavini öncə qeyd etdi ki, cari ilin oktyabrın 1-nə kimi şöbə üzrə 10.517 nəfər pensiyaçı olub. Onlardan 9403 nəfərini işləməyən, 1114 nəfərini isə işləyən pensiyaçılar təşkil edib. Ümumi pensiyaçıların 7752 nəfəri yaşa görə, 1978 nəfəri əlilliyə görə, 787 nəfəri isə ailə başçısını itirməyə görə pensiya alır: "Rayon üzrə bu günə kimi 10.517 nəfər pensiyaçının hamısı, yəni 100 faizi pensiyalarını plastik kartla alır. Hazırda rayon üzrə 4 bankomat quraşdırılıb və hamısı da işləyir. Onlardan biri də Qaradağlı-1 kəndinin ərazisində bu yaxınlarda istifadəyə verilib. Pensiya ödənişi zamanı pensiyaçıların pensiyalarını daha sərbəst alması məqsədilə yeni bir bankomat da sifariş verilərək alınıb. Alınmış bankomat Qaraqoyunlu kəndinin ərazisində quraşdırılaraq yaxın vaxtlarda istifadəyə veriləcək. Bundan sonra bankomatla bağlı hər hansı bir problem yaşanmayacaq. Etiraf edirəm ki, pensiyaların verilməsində bir az ləngimə olur. Çünki əməkhaqları da bankomatlar vasitəsilə verildiyindən sıxlıq yaranır. Amma bununla belə, ay ərzində öz pensiyalarını ala bilirlər. Bu barədə narahatlığa əsas yoxdur". Sonra Ə.Nəbiyev bildirdi ki, cari ilin 9 ayı ərzində pensiyaların sığorta hissəsi Dövlət Statistika Komitəsinin 2008-ci il üçün müəyyənləşdirdiyi inflyasiya faizinə, yəni 20,8 faizə uyğun olaraq artırılıb: "Dövlət sosial sığorta sistemində fərdi uçotun təşkili Tərtər rayonu üzrə 8490 nəfər sığortaolunanı əhatə edir. Onlardan 8354 nəfərinin Q3 ərizə formaları doldurularaq sosial sığorta şəhadətnaməsinin hazırlanması üçün respublika fonduna təqdimlənib. 6846 şəhadətnamə isə alınaraq vətəndaşlara paylanılıb".
   
   
   
   Gənc ailələrin sayı artıb
   
   Döyüş bölgəsində yerləşdiyindən Tərtərdə gənclərin asudə vaxtlarının səmərəli keçirilməsində, eləcə də işlə təminatında da müəyyən problemlərin yaşanması, eləcə də sosial-iqtisadi problemlər üzündən gənc ailələrin dağılması barədə giley-güzar eşitdik. Tərtər rayon Gənclər və İdman İdarəsinin (RGİİ) rəis əvəzi Habil Kərimovla söhbətimiz bu barədə oldu. Müsahibimiz öncə qeyd etdi ki, dövlət proqramlarının, fərman və sərəncamların icrası ilə əlaqədar Tərtər RGİİ cari ilin 9 ayı ərzində bir sıra tədbirlər həyata keçirib. Onun sözlərinə görə, dövlət gənclər siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri olan gənclərin məşğulluğunun təmin olunması, onların sahibkarlıq fəaliyyətinə cəlb edilməsinə dəstək olaraq adıçəkilən rayonda idmanın inkişafı, gənclərin hərbi vətənpərvərlik hisslərinin yüksəldilməsi, yeni ailə qurmuş gənclərə kömək məqsədilə də bir sıra işlər görülüb: "Xüsusi istedada malik uşaqların (gənclərin) yaradıcılıq potensialının inkişafı, narkotik vasitələrin, psixotrop maddələrin və onların prekursorlarının dövriyyəsi və narkomanlığın yayılması ilə mübarizə, futbolun inkişafı, bədən tərbiyəsi və idmanın inkişafı, insan alverinə qarşı mübarizə ilə bağlı keçirilən görüşlər və tədbirlər dediklərimə nümunədir. "Ordudan tərxis olunmuş gənclərin məşğulluğunun təmin olunması" məqsədilə treninq-kurs da keçirilib. Yeni Azərbaycan Partiyasının Tərtər rayon şöbəsinin qərargahında rayon gənclərinin maraqları üzrə klubların yaradılması məqsədilə də seminar keçirmişik. Rayonun ictimai-siyasi həyatında gənclərin yeri və rolu mövzusunda "dəyirmi masa" da təşkil olunub. Bundan başqa, kikboksinq, futbol, voleybol və şahmat üzrə rayon birinciliyi də keçirilib". Rəis əvəzi bildirdi ki, ayrı-ayrı idman qurğularına baxış keçirilib və yaranmış nöqsanların aradan qaldırılması üçün tədbirlər görülüb. Onun sözlərinə görə, sağlam həyat tərzinin formalaşması, gənclərin asudə vaxtının səmərəli təşkili, rayonda idmanın kütləviliyinin təbliği, bədən tərbiyəsi və idmanın inkişafı istiqamətində maksimum səviyyədə işlərin görülməsi davam etdirilir: "İdarəmizə Gənclər və İdman Nazirliyindən, Tərtər rayon İcra Hakimiyyəti Aparatından, ayrı-ayrı strukturlardan daxil olan məktublar və vətəndaşların müraciətləri icra olunub". H.Kərimov onu da vurğuladı ki, ötən illərlə müqayisədə cari ildə gənc ailələrin sayı artıb, boşananların isə sayı azalıb: "Cari ilin 9 ayı üzrə statistik göstəricilərə əsaslanaraq deyə bilərəm ki, Tərtər rayonunda gənclərin sayı 25 min 538 nəfər təşkil edib. Gənc ailələrin sayı 152, nikahları pozulan gənc ailələrin sayı isə 5 olub".
   
   
   
   97 cinayət faktı qeydə alınıb
   
   Cəmiyyət, ictimaiyyət olan yerdə cinayət hadisələri həmişə baş verir və bu, təbii hal sayılır. Bu baxımdan da həmsöhbətimiz olan Tərtər rayon Polis Şöbəsinin rəisi, polis polkovniki Nofəl Məhərrəmov adıçəkilən yaşayış massivində cari ilin 9 ayı ərzində baş verən cinayət hadisələri barədə ətraflı məlumat verdi. Onun sözlərinə görə, sözügedən müddətdə Tərtərdə 97 cinayət işi baş verib. 95 cinayət işinin üstü açılıb, 2-si isə hələlik qalıb. Cinayət işlərinin açılma faizi 96,6 faiz təşkil edib: "Əvvəlki ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə cinayət işlərinin açılma əmsalı artıb. Yəni ötən il 96 cinayət faktı qeydə alındığı halda, onlardan 92-sinin üstü açılıb. Bundan başqa, bu il 1991-ci və 2004-cü ildən qalmış oğurluq hadisələrinin də üstü açılıb. Cari ilin 9 ayı ərzində qeydə alınan cinayətlərdən 1-i qəsdən adamöldürmə, 3-ü oğurluq, 14-ü xuliqanlıq, 13-ü dələduzluq, 7-si narkotik, 1-i nəqliyyat vasitəsinin qaçırılması, 1-i əxlaqsızlıq yuvası saxlama, 1-i fahişəliyə cəlb etmə, yerdə qalanları isə digər cinayətlərdir. 81 şəxs barədə protokol yazılıb. Həmin protokollardan 19-u sanitar qaydaların pozulması, 21-i xırda xuliqanlıq, 21-i icazə sistemi qaydalarının saxlanılması, 1-i enerjidən istifadə qaydalarının pozulması, 16-sı müəyyən edilməmiş yerlərdə malların satışı, yəni küçə ticarəti, 2-si polisə tabe olmamaq, 17-si qanunsuz özbaşına tikinti aparmaq, 2-si isə məişət səs-küyünə qarşı mübarizə qaydalarının pozulması ilə bağlı olub". Polis polkovniki qeyd etdi ki, baş verən cinayətlər 15 qadın və 82 kişi tərəfindən törədilib. 5 cinayət işi isə yetkinlik yaşına çatmayan 5 nəfər tərəfindən həyata keçirilib. Vətəndaşlara vurulmuş ziyanın 94,3 faizi ödənilib: "Təhqiqat qrupu tərəfindən 9 ay ərzində 510 material araşdırılıb. 2323 nəfər vətəndaşa şəxsiyyət vəsiqəsi verilib. Bundan başqa, rayon ərazisində qanunsuz silah-sursatla da bağlı çoxsaylı faktlar aşkarlamışıq. 5 ədəd avtomat, 2 ədəd tapança, 2 ədəd ov tüfəngi, 1 ədəd "TOZ-8" markalı silah, 20 ədəd "F-1", 2 ədəd "ROD-5" əl qumbarası, 5 ədəd zapas, 26 ədəd avtomat darağı, 1 ədəd işıqlandırıcı patron, 2,5 metr uzunluğunda pulemyot patronu üçün sep və 8773 ədəd müxtəlif kalibrli pulemyot və avtomat patronu aşkarlanıb". N.Məhərrəmov bildirdi ki, cari ilin 9 ayı ərzində Tərtər rayon Dövlət Yol Polisi İdarəsinin əməkdaşları 1378 yol hərəkəti qaydalarını pozan sürücü aşkarlyayıblar. Onlardan 489 nəfəri sürəti artırıb, 50 nəfəri yol nişanına tabe olmayıb: "8 nəfər ötmə qaydalarını pozub. 31 nəfər işıq cihazından düzgün istifadə etməyib. 30 nəfər qaz balonu işlədib. 30 nəfər sərxoş, 26 nəfər isə sənədsiz maşın sürüb. 19 nəfər sənədsiz və sərxoş halda maşın sürüb. 119 nəfər sürücü texniki baxışdan keçməyib. 259 nəfər təhlükəsizlik kəmərindən istifadə etməyib. 8 nəfər avtomobilini dövlət qeydiyyatına salmayıb. 3 nəfər avtomaşını sığorta etməyib. 21 sürücü qırmızı işıqdan keçib. 98 nəfər sükan arxasında telefonla danışıb. 4 nəfər "giriş qadağandır" yol nişanını pozub. 1 sürücü manevr, yəni dönmə qaydasını pozub. 10 nəfər "saxla" işarəsinə tabe olmayıb. 5 nəfər qəza şəraiti yaradıb. 8 nəfər avtomaşına əlavə avadanlıq quraşdırıb. 9 nəfər ötmə əməliyyatı aparıb. 1 nəfər yolayrıcını keçmə qaydasını pozub. 101 nəfər nəqliyyat vasitəsini yolun hərəkət istiqamətində saxlayıb. 6 nəfər isə maşını etibarnaməsiz idarə edib".
   
   
   
   Alimentin ödənilməsi müşkülə çevrilib
   
   Tərtərdə bəzi məhkəmə qərarlarının icrasında müəyyən problemlərin yaşanması da yerli sakinləri narahat edən məsələlər sırasındadır. Deyilənləri təsdiqləyən Tərtər rayon Məhkəmə İcraçıları Qrupunun rəhbəri, böyük məhkəmə icraçısı İlqar Məmmədov isə dedi ki, hər sahədə olduğu kimi, məhkəmə qərarlarının icrasında da müəyyən çətinliklərlə üzləşirlər. Onun sözlərinə görə, ən böyük çətinlik alimentin ödənilməsi ilə əlaqədardır: "Bunun da əsas səbəbi həmin vətəndaşların, yəni borcluların ərazidə yaşamaması ilə bağlıdır. "Məhkəmə qərarlarının icrası haqqında" qanunun 27-ci maddəsinə əsasən, belə şəxslər barədə axtarış verilir. Ancaq onların tapılması müəyyən vaxt tələb etdiyindən qərarın icrası da müəyyən müddətə uzanır. Qanunda da göstərilib ki, icra sənədinin icrası həmin axtarışın nəticəsindən asılı olaraq əldə edilir. Yəni həmin borclu vətəndaş tutulub gətirilir və bundan sonra icra mümkünləşir. Amma borclunun tapılması zaman tələb etdiyindən bəzən qərarın icrası 6 aya, 1 ilə kimi uzanır. Bütün bunlar da tələbkarın haqlı narazılığına səbəb olur. Torpaq məsələləri ilə də bağlı xeyli çətinliklərlə üzləşirik. Əmlak məsələsi ilə bağlı problemlər də mövcuddur. Ən ciddi problemlərdən biri də vətəndaşların hüquqi savadının olmaması ilə əlaqədardır. Biz vətəndaşlara hüquqi cəhətdən hər şeyi başa salırıq, nə etməyin gərəkliyini anladırıq. Onu da bildirmək istərdim ki, Məhkəmə Qərarlarının İcrası Baş İdarəsi tərəfindən bizim işimiz ötənilkinə nisbətən qənaətbəxş hesab olunub. Ötən il ərzində bizə 270 icra sənədi daxil olmuşdursa, bu ilin 10 ayı ərzində 282 belə sənəd qəbul edilib. Bundan başqa, cari ilin 10 ayı ərzində icra olunmayan işlər 8 faiz təşkil edib".
   
    - Boşanmadan söhbət düşmüşkən, şahidlər olsa belə, cehiznamə sənədinin olmaması üzündən boşanma zamanı qadınlar öz cehizlərini əldə etməkdən məhrum olurlar...
   
   - Bu, məhkəmənin işidir, onun səlahiyyətinə aid məsələdir. Yəni məhkəmənin çıxardığı qətnamə bizə hazır formada təqdimlənir. Biz də həmin sənədi icra edirik. Bu baxımdan da qeyd etdiyiniz məsələ ilə bağlı məsuliyyət daşımırıq. Amma bununla belə, rayonumuzda belə bir problemin yaşandığına inanmıram. Tərəflərdən də bu barədə narazılıq eşitməmişəm. Çünki sözügedən məsələ ilə bağlı məhkəmənin çıxardığı qətnamədən apellyasiya şikayəti verən hələlik yoxdur.
   
   - Məhkəmə qərarlarının icrası üçün 2 məhkəmə icraçısı bu məkana kifayət edirmi?
   
   - Xeyr. Fiziki cəhətdən çatdırmaq olmur. İcra haqqında qərar hazırlamaq, bildiriş yazmaq, göndərmək və s. işlər bizim üçün çox çətindir. Ən böyük problem odur ki vətəndaşların hüquqi cəhətdən maarifləndirilməsinə ehtiyac var. Əgər hüquqi maarifləndirilmə işləri aparılsa, mənə elə gəlir ki, icraçıya ehtiyac qalmaz.

   
   Hakimlər qanunun aliliyini qoruyur
   
   Tərtər rayon Məhkəməsinin sədri Hüseyn Mirzəliyev bizimlə söhbət zamanı vurğuladı ki, Azərbaycan hüquqi dövlətdir və ölkəmizdə insanların hüquq və azadlıqlarının qorunması məhkəmələr vasitəsilə həyata keçirilir. Onun sözlərinə görə, dövlət başçısı İlham Əliyevin "Azərbaycanda insan hüquq və azadlıqlarının müdafiəsi üzrə milli fəaliyyət planı barədə" 28 dekabr 2006-cı il tarixli sərəncamından sonra insan hüquq və azadlıqlarının qorunması respublikamızda hərtərəfli inkişaf etdirilib: "O cümlədən Tərtər rayon Məhkəməsində də bu sahədə bir sıra işlər görülüb. Birincisi, vətəndaşlar hər gün növbə gözləmədən məhkəmə sədri kimi mənimlə və məhkəməmizin digər hakimi İlqam Həsənquliyevlə görüşür, onlara hüquqları və vəzifələri izah olunur. Onlara nə etməyin gərəkliyi başa salınır. Rəsmi qaydada, yəni cədvəllə vətəndaşların qəbulunda hər hansı bir problem yaşanmır. Bir sözlə, bizim məhkəmə hər bir vətəndaşın üzünə açıqdır. Ümumiyyətlə, insan hüquq və azadlıqlarından danışılarkən qeyd etmək lazımdır ki, hüququ pozulmuş hər bir vətəndaş məhkəməyə müraciət edə bilər. Müraciəti əsasında da vətəndaş qəbul edilməli və qanun çərçivəsində ona hüquqları izah edilməlidir. Tərtər rayon Məhkəməsində vətəndaşların hüquqlarının qorunması, hüquqların pozulmasının qarşısının alınması üçün hakimlər tərəfindən bir sıra tədbirlər həyata keçirilir. Belə ki, hakimlərin qəbulunda olmuş vətəndaşlar hər hansı bir hüquq pozuntusu haqqında aidiyyəti üzrə məlumatlandırılır və lazım gələrsə, məhkəmə tərəfindən hər hansı bir dövlət orqanına da müəyyən göstəriş verilir. Tutaq ki, vətəndaşın hüququ hər hansı bir dövlət qurumu tərəfindən pozulub. Məhkəmə qanun çərçivəsində həmin vətəndaşın hüquqlarının müdafiə olunmasına və onun pozulmuş hüquqlarının bərpasının təmin edilməsinə köməklik göstərir".
   
   
   
   65 cinayət, 400 mülki işə baxılıb
   
   Məhkəmə sədri bildirdi ki, cari ilin 9 ayı ərzində adıçəkilən quruma 74 cinayət işi, 459 mülki iş, 53 inzibati iş, 20 qətimkan tədbiri, 5 telefon üzərində qadağa qoyulması və axtarış üzrə işlər daxil olub. Onun sözlərinə görə, daxil olmuş cinayət işlərinin 65-nə mahiyyəti üzrə baxılaraq hökm çıxarılıb və həmin işlərdən apellyasiya şikayəti hələlik verilməyib: "Yerdə qalan 9 iş isə icraatdadır. Vaxtı müəyyənləşdirilmiş həmin işlərə də baxılır və hökm çıxarılacaq. Mülki məsələlər üzrə 459 işdən 400-nə baxılıb və qətnamə, yaxud həmin işə xitam verilməsi barədə müvafiq qərar çıxarılıb. Tərəflərə və vətəndaşlara həmin qərarların surətləri verilib. 59 iş də hazırda icraatdadır və onlar üzrə də də vaxt müəyyənləşdirilib. Həmin işlərə də baxılacaq və müvafiq qərarlar çıxarılacaq. 53 inzibati işdən isə 50-nə baxılaraq müvafiq qərar çıxarılıb. Yerdə qalan 3 iş isə hələlik icraatdadır. Onlara da baxılacaq və qərar çıxarılacaq. 20 qətimkan tədbiri ilə bağlı işlərə də baxılaraq qərar çıxarılıb. Axtarış və telefon danışığına qadağa qoyulması üzrə də 5 işə baxılıb və qərar çıxarılıb".
   
   Tərtər rayon sakinlərindən aldığımız bir məlumatda qeyd olunub ki, keçmiş məhbusların işsizlik problemlərinin həlli istiqamətində görülən işlər də aşağı səviyyədədir. Digər tərəfdən maddi problemlər üzündən oğurluq edənlər də var. H.Mirzəliyevlə söhbətimizi bu istiqamətdə davam etdirdik.
   
   - Hüseyn müəllim, cari ilin 9 ayı ərzində baxılmış cinayət işləri üzrə daha çox hansı qanun pozuntuları üstünlük təşkil edib?
   
   - Bütün rayon məhkəmələri kimi, bizim məhkəmə də 1-ci məhkəmə instansiyası olduğundan aşağı dərəcəli cinayət işlərinə baxırıq. Xarakterik cinayət işləri, əsasən də sadələşdirilmiş icraat materialları, yəni Cinayət Məcəlləsinin 128-ci və 132-ci maddələri ilə qaldırılmış cinayət işlərinin sayı daha çoxdur. Müxtəlif kateqoriyalı cinayət işlərinə də baxılıb. Əhatə sahəsini götürsək, narkotik, xuliqanlıq və digər qanun pozuntuları ilə əlaqədar cinayət işlərinə baxılaraq qanuni qərarlar qəbul edilib və hökmlər çıxarılıb.
   
   - Cari ilin 9 ayı ərzində keçmiş məhbuslar, məhkumluq həyatı yaşamış vətəndaşlar arasında yenidən cinayət törədənlər varmı?
   
   - Bəli. 9 ay ərzində elə insanlar olub ki, onlar islah edilməyiblər. Onlar özlərinin məhkumluğu ödənilməmiş yenidən cinayət törədiblər. Bizim icraatımızda bir neçə belə iş olub. Həmin işlərə baxılıb və qanuni qərar çıxarılıb.
   
   - Bu ilin 3-cü kvartalının son göstəricilərinə görə, cinayət törədənlər arasında azyaşlılar da olubmu?
   
   - Təəssüf ki, olub. 9 ay ərzində baxdığımız cinayət işlərindən təxminən 4 - 5-i azyaşlılarla bağlı idi. Həmin yeniyetmələr 16 - 17 yaşlı məktəblilər olub. Onlar haqqında da qanunla nəzərdə tutulan qərarlar çıxarılıb. Onu da deyim ki, sözügedən azyaşlılara qanunla müəyyənləşdirilmiş güzəştlər tətbiqlənib. Yəni verilən cəzalar onların tərbiyələndirilməsi, gələcəyi üçün nəzərdə tutulub. Məsələn, yeniyetmələr barədə oxuduqları məktəblərə təqdimat yazılıb. Sözügedən təhsil ocaqlarının rəhbərliklərinə tapşırıq və göstəriş verilib ki, bu məktəblilərin tərbiyəsi ilə məşğul olsunlar.
   
   - Məhkumluq həyatı yaşamış keçmiş məhbuslar əsasən hansı hüquqi problemlərlə üzləşirlər? Məndə olan məlumata görə, adətən keçmiş dustaqlar daha çox işsizlik problemindən əziyyət çəkirlər.
   
   - Bu, ən ağrılı məsələlərdən biridir. Məhkumluq həyatını yaşayan insanlara hazırkı dövrdə cəmiyyət içərisində o qədər də normal münasibət bəslənilmir. Amma bu, belə olmalı deyil. Yəni hər hansı bir günahı, təqsiri üzündən məhkum olunanlar da insandırlar. Onlar da hər kəs kimi yaşamaq, işləmək hüququndan bəhrələnmək istəyirlər. Ancaq onları işlə təmin etmək istəmirlər. Deyirlər ki, məhkum olunub. Bu da keçmiş məhkumlara ciddi şəkildə psixi təsir göstərir. Sonucda belə insanlar arasında yenidən cinayət törətmək məcburiyyətində qalanlar da olur. Ona görə də hesab edirəm məhkumluq həyatı yaşayanlara xüsusi diqqət ayrılmalı, onlara xüsusi qayğı göstərilməlidir. Bu kateqoriyadan olan insanlarla məhkumluq həyatı yaşamayanlar arasında fərq qoymaq lazım deyil. Onların işlə, evlə təminatına, bir sözlə, sosial-iqtisadi problemlərinin çözülməsinə dəstək olmaq, təbliğat aparmaq, imkan daxilində onlara köməklik göstərmək lazımdır. Çünki səhvsiz insan yoxdur. Məhkumluq həyatı yaşayanlar da bir səhvə yol veriblər. Bu o demək deyil ki, bir insan səhv edib, elə ömrü boyu da səhv edəcək. Rayonumuzda keçmiş məhbuslar var ki, azadlığa çıxdıqdan sonra özlərinə normal həyat şəraiti yaradıblar, ailə qurublar və gözəl də ailə başçısıdırlar. Bu baxımdan da keçmiş məhkumlara hər kəs əlindən gələn köməyi göstərməlidir ki, belələri cəmiyyətə və ictimaiyyətə alışsınlar, bir insan olduqlarını anlasınlar.
   
   - Respublikanın hər yerində olduğu kimi, Tərtərdə də məhkəmə qərarlarının icrası ilə bağlı problemlər yaşanır...
   
   - Haqlısınız. Məhkəmə qərarlarının icrası ilə bağlı problemlər mövcuddur. Bu da obyektiv və subyektiv səbəblərlə əlaqədardır. Qanuna görə, hər bir hakim çıxardığı qərarın icra olunmasına nəzarət etməlidir. Bu, bizə verilmiş göstərişdir. Biz də çalışırıq çıxardığımız qərarlar icra olunsun. Amma icrada müəyyən problemlər yaşanır. Məsələn, məhkəmə icraçısı qərarı icra etmək üçün aidiyyəti ünvana gedərkən yerli bələdiyyə, icra nümayəndəliyi ona yardım etməlidir. Lakin bəzən elə olur ki, sonuncu qurumlar hər hansı bir köməklik göstərə bilmirlər. Nəticədə də qərarın icrası ləngiyir. Ona görə də çalışırıq çıxardığımız qərarların hamısı icra olunsun. Biz gələcəkdə də fəaliyyətimizi bu istiqamətdə davam etdirəcəyik.
   
   - Son zamanlar məhkəmə sisteminin təkmilləşdirilməsi, problemlərin çözülməsi istiqamətində müəyyən işlər görülür. Bu baxımdan Tərtər rayon Məhkəməsində hansı yeniliklər var? Normal fəaliyyətinizə əngəl törədən hər hansı bir problem varmı?
   
   - Bizim məhkəmənin maddi-texniki baxımdan heç bir problemi yoxdur. Ədliyyə Nazirliyi tərəfindən bütün texniki vasitələrlə təmin olunmuşuq. Ancaq uzun zamandır fəaliyyət göstərən məhkəməmizin binasının əsaslı təmirinə ehtiyac var. Hesab edirəm aidiyyəti qurumlar sözügedən təmirlə bağlı müəyyən işlər görəcəklər.
   
   
   
   Vətəndaşı təhsil formalaşdırır
   
   Qeyd edək ki, yerli sakinlər bizimlə söhbət zamanı onları narahat edən məsələlər sırasında şagirdlərlə müəllimlər, müəllimlərlə direktorlar arasında ciddi konfliktlərin yaşanmasından, bəzi məktəblərdə şagirdlərin təlim-tərbiyəsinə laqeyd yanaşılmasından, müəllimlərin savadsızlığından, təhsilin aşağı səviyyədə olmasından da xeyli gileyləndilər. Deyilənləri dəqiqləşdirmək üçün Tərtər rayon Təhsil Şöbəsinin müdiri Aydın Qarayevlə görüşdük və söhbətimizə vətəndaşın yetişdirilməsində təhsil sisteminin rolundan başladıq. Müsahibimiz bildirdi ki, Azərbaycan hüquqi dövlət olduğundan hər bir vətəndaşın hüquqları konstitusiya ilə qorunur. Bu hüquqların qorunması isə vətəndaşların özlərindən, hər bir müəssisədə onun rəhbərliyindən asılıdır: "Yəni hər kəs öz hüququnu və vəzifəsini bilməlidir. Bəzən elə olur ki, biz hüququmuzu bilirik, amma vəzifələrimizdən xəbərimiz yoxdur. Bəzən də vəzifəmizi yerinə yetirmirik, ancaq hüququmuzu tələb edirik. Bütün bunlar da ziddiyyət təşkil edir. Bəzi hallarda da hüquqlarımızı və vəzifələrimizi bilməməyimiz ciddi problemlər yaradır. Təhsil sisteminə gəlincə isə öncə qeyd etmək istərdim, təhsil vətəndaşı formalaşdırır. Təhsil Azərbaycanın sabahı və gələcəyi üçün lazım olan insanları yetişdirir. Ona görə də təhsildə əsas məsələ cəmiyyətə lazımi insanların hazırlanması üçün tədris prosesindən, dərs prosesindən geniş istifadə edilməlidir. Xüsusilə də insan hüququ, şagird hüququ və vətəndaş hüququ ilə bağlı müəyyən işlər görülməlidir. Məsələn, orta məktəblərdə "İnsan və cəmiyyət", "Konstitusiyanın əsasları" tədris olunur. Bu da o deməkdir hər birimiz konstitusiyanı bilməli və onun müddəalarına əməl etməliyik. Orada nəzərdə tutulmuş insan hüquqlarının müdafiəsinə daha çox diqqət yetirməliyik".
   
   
   
   Direktor - müəllim - şagird münasibətlərində konflikt var
   
   Şöbə müdiri dedi ki, Tərtərdə şagirdlərin hüquq məsələsi əsas məsələdir. Əgər müəllim-şagird münasibətində normallıq olmazsa, bunun çox xoşagəlməz nəticələri ola bilər: "Rayonumuzda bəzi müəllimlər, xüsusən də keçmiş SSRİ dövründə formalaşan müəllimlər "Mən müəlliməm, hər şeyi bilirəm, mənim dediyim hər şey qanundur, şagird dediklərimə əməl etməlidir" kimi fikirlərə hələ də meyl göstərirlər. Onlar şagirdlərə obyekt kimi baxırlar. Əslində isə müəllim-şagird münasibətində şagird subyektdir, o hamıdan yuxarıda durmalıdır. Ondan aşağıda isə müəllim, məktəb, təhsil şöbəsi və sair gəlir. Şagirdin müstəqilliyi, sərbəstliyi hökmən təmin edilməlidir. Təəssüflər olsun ki, bəzi müəllimlər şagirdlərə bu cür yanaşmırlar və bunun nəticəsində də çox vaxt müəllimlə şagird, yaxud müəllimlə məktəb direktoru arasında müəyyən konfliktlər yaranır. Bəzi direktorlar deyirlər ki, mən təhsil ocağının rəhbəriyəm, mən məmuram, dediklərim də qanundur. Ona görə də nə şagirdlərin, nə də müəllimlərin istəkləri təmin olunur. Amma əslində hər bir müəllimin, şagirdin fikrinə hörmətlə yanaşılmalıdır. Yəni bu və ya digər bir məsələ barədə deyilən fikir düz, yaxud səhv olsa belə, ona sivil qaydada baxılmalı, düzgünlüyü, eləcə də yanlışlığı normal qaydada müəyyənləşdirilməli, qəbul edilən qərar şəxsiyyətə, qürura toxunmamalıdır. Bundan başqa, şagirdlərə onların hüquqları və vəzifələri başa salınmalıdır. Bu məqsədlə də biz şöbəmizin metodistləri, həm də rayon polis şöbəsi, yerli prokurorluq və məhkəmə orqanları ilə birlikdə orta məktəblərdə "dəyirmi masa"lar keçiririk. Ümumiyyətlə, hüquqi biliklərin təbliği, hüquq və vəzifələrini hər bir şəxsin bilməsi məsələsi hər il istənilən səviyyəyə çatmır. Çünki bunun üçün müəyyən zaman lazımdır. Lazımi iş, maarifləndirmə aparmaq gərəkdir".
   
   
   
   "Deyilənlərlə razılaşmıram"
   
   - Tərtər rayon Məhkəməsinin sədri Hüseyn Mirzəliyevdən adlığımız məlumata görə, cari ilin 9 ayı ərzində baxılmış cinayət işlərindən təxminən 4 - 5-i 16 - 17 yaşlı məktəblilərlə bağlı olub. Tərtər rayon Polis İdarəsinin rəisi, polis polkovniki Nofəl Məhərrəmov da bildirib ki, cari ilin 9 ayı ərzində baş verən cinayət işlərindən 5-i yetkinlik yaşına çatmayan 5 nəfər tərəfindən həyata keçirilib...
   
   - Bu barədə məlumatım yoxdur. Çünki belə bir hal baş versəydi, yəni azyaşlılar, yeniyetmələr və məktəblilər hər hansı bir qanun pozuntusuna yol versəydilər, məhkəmə və polis şöbəsi bununla bağlı bizə rəsmi sənəd göndərməliydilər. Belə bir sənəd şöbəmizə daxil olmadığından deyilənlərlə razılaşmıram.
   
   - Hər bir yerdə olduğu kimi, Tərtərdə də imkanlı şagirdlərin maddi durumu ilə müqayisədə sosial-iqtisadi problemlər yaşanan ailələrin üzvləri olan məktəblilər daha çox sıxıntı keçirirlər. Bu səbəbdən də rayonun imkansız məktəbliləri arasında oğurluq hadisələrinin çoxalması barədə məlumatlar yayılır.
   
   - Rayonumuzda imkanlı və imkansız şagirdlər təhsil alsalar da, onlar arasında elə bir fərq özünü büruzə vermir. Çünki həmin uşaqlar imkan daxilində təhsil ocaqlarına məktəbli formasında gəlirlər. Oğurluq məsələlərinə gəlincə isə hüquq- mühafizə orqanlarından, yaxud digər qurumlardan şöbəmizə bununla bağlı rəsmi məlumat daxil olmadığından, konkret nəsə demək mümkün deyil. Ola bilər ki, məktəbi qurtarmış şəxslər şagird adına ləkə gətirən addımlar atsınlar. Bu yaxınlarda Ələsgərli kənd orta məktəbində bir hadisə olmuşdu. Bir nəfər qorxunc mövzulu bir yazı yazaraq məktəblilər arasında yaymışdı. Araşdırma nəticəsində məlum oldu ki, həmin şəxs sözügedən məktəbi bitirib və onun bu məktəbə heç bir aidiyyəti yoxdur.
   
   - Keçmiş SSRİ dövrünə nisbətən hazırkı dövrdə orta məktəb müəllimlərinin maddi durumu normal deyil. Bu qeyri-normallıq müəllimlər tərəfindən həyata keçirilən tədrisin keyfiyyətinə mənfi təsir göstərirmi?
   
   - Mən belə deməzdim. Çünki əvvəlki illərlə müqayisədə Tərtərdə təhsilin keyfiyyəti və səviyyəsi xeyli artıb. Məsələn, 2006-cı ildə Tələbə Qəbulu üzrə Dövlət Komissiyasının keçirdiyi ali məktəblərə qəbul imtahanlarına sənəd verənlərin 52,2 faizi 0-100 bal toplayıb. 2009-cu ildə isə 91 nəfər ali və texniki məktəbə daxil olub. Tərtər rayonu tarixində ilk dəfə olaraq 3 nəfər 600-dən artıq bal toplayıb. Son 5 ildə olimpiada qalibimiz olmasa da, bu il fənn olimpiadası üzrə respublika birinciliyində şagirdlərimizdən 1-i 1-ci yeri, 1-i 2-ci, 1-i də 4-cü yeri tutub. Ona görə də maddi problemlərə baxmayaraq, Tərtərdə təhsilin səviyyəsi yüksəlir. Amma təəssüflər olsun ki, müəllimlərin hazırlıq səviyyəsi aşağıdır. Müasir texnologiyadan xəbərsiz olan, öz üzərində işləməyən çoxlu sayda müəllimimiz var. 48 məktəbimizdə təxminən 10.500 şagird və 1550 müəllim çalışır. Bəzi fənlər üzrə müəllim çatışmır. Tarix, ingilis dili və informatika üzrə müəllimlər azlıq təşkil edir. Bununla bağlı Təhsil Nazirliyinə təqdimat göndərmişik. Yaxın vaxtlarda buna baxacaqlar.
   
   
   
   "Yeni Tərtər" böhran içindədir
   
   Məlum olduğu kimi, hər bir rayonda müxtəlif sahələrdə maarifləndirmə işlərinin aparılmasında yerli KİV-lərin də böyük rolu var. Tərtərdə isə yeganə mətbu orqan yalnız "Yeni Tərtər" qəzetidir. Qeyd edim ki, jurnalistlik fəaliyyətimə doğulub boya-başa çatdığım Tərtərdə məhz bu qəzetin redaksiyasından başlamışam. Elə keçmiş iş yoldaşlarımla görüşdükdən sonra baş redaktor Tofiq Yusiflə sözügedən maarifləndirilmə işlərinin aparılmasında "Yeni Tərtər"in rolu barədə həmsöhbət olduq. Həmkarımız vurğuladı ki, bu ilin aprel ayında 75 yaşı tamam olan qəzet 1934 - 1937-ci illərdə "Kolxozçuların varlanması yolunda", 1937 - 92-ci illərdə "Qızıl bayraq", 1992 - 98-ci illərdə "Tərtər", 2005-ci ildən üzübəri isə "Yeni Tərtər" adlanmağa başlayıb. Onun sözlərinə görə, 1998-ci ildən laqeydlik və maddi imkansızlıq üzündən qəzet öz fəaliyyətini dayandırıb: "2005-ci ildə rayonumuza yeni rəhbər təyin ediləndən sonra həm onun iradəsi və yaxından köməkliyi, həm də Azərbaycan Mətbuat Şurasının (AMŞ) diqqət və qayğısı sayəsində qəzetimiz yenidən işıq üzü gördü və bu, tərtərliləri çox sevindirdi. "Yeni Tərtər" adıyla çıxan doğma qəzetimizin ilk nömrəsi 2005-ci ilin avqust ayının 20-də 500 tirajla çap edildi. Dövlət başçısının qayğısı və diqqəti nəticəsində qəzetə hər cür köməklik göstərildi. Sabiq əməkdaşlar işə cəlb edildi, maddi və hüquqi baza yaradıldı. Redaksiyaya otaqlar verildi, kompüter dəsti, fotoaparat və digər lazımi avadanlıqlar alındı. Hazırda redaksiyamızda baş redaktor, onun müavini, 2 müxbir, 1 mühasib, 1 fotomüxbir, 2 kompüter mütəxəssisi və 1 kompüter mütəxəssisinin köməkçisindən ibarət heyət çalışır. Ayda 3 dəfə 4 səhifə olmaqla 1500 nüsxə ilə Gəncə şəhərindəki "Gəncə-poliqrafiya" ASC-də çap olunuruq. Tərtər RİH başçısı Vidadi İsayevin köməkliyi ilə qəzetimizə abunə yazdırılır. Qəzetimizin müstəqil satışı hələ də yoxdur".
   
   
   
   Redaksiya ofisinin təmirə ehtiyacı var
   
   Baş redaktor üzləşdikləri problemlər barədə də əməkdaşımızı məlumatlandırdı. Onun sözlərinə görə, ən ciddi məsələlərdən biri maliyyə çatışmazlığıdır: "10 nəfərlik redaksiyamızda aylıq əməkhaqqı 80 - 90 manatdır. 40 ilin jurnalisti, Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər birliklərinin, AMŞ-nin üzvü, bir neçə kitabın müəllifi olmağıma baxmayaraq, aylıq maaşım 180 manatdır. İcra başçısının köməkliyi ilə qəzetimizə abunə yazdırmasaq, maddi durumumuz həddən artıq ağırlaşa bilər. Maddi dəstək üçün dəfələrlə imkanlı şəxslərə müraciət etsək də, köməklik göstərən olmayıb. AMŞ əvvəllər bizə mənəvi dəstək olur, birgə tədbirlər keçirirdik. Amma indi bundan da məhrumuq. Bu ilin aprel ayında qəzetimizin 75 illiyi tamam oldu. AMŞ-dən təbrik məktubu göndərildi. Amma həmin qurumdan yubileyimizdə iştirak etmədilər. İyulun 22-də milli mətbuatın 134-cü ildönümü ərəfəsində də AMŞ-dən bizi yada salan olmadı. Bu da kollektivimizə ciddi dərəcədə mənfi təsir göstərdi". T.Yusif redaksiyanın yerləşdiyi 3 otaqdan ibarət ofisin darısqallığından da xeyli gileyləndi. Onun dediyinə görə, 10 nəfərlik heyətin normal fəaliyyəti üçün 3 otaq çox azdır: "Bura əvvəllər hamam, sonra baytarlıq laboratoriyası üçün məkan olub. Sonradan buranı redaksiya üçün verdilər. 2007-ci ildə öz daxili vəsaitimiz hesabına buranı yüngülvarı təmir etdirmişik. Ancaq əsaslı təmirə ciddi ehtiyac yaranıb. Bir sözlə, üzləşdiyimiz çoxsaylı problemlər bizdə ruh düşkünlüyü yaradır. Əgər sadaladığım məsələlər müsbət həllini tapmazsa, normal fəaliyyətdən söhbət etməyə dəyməz".
   
   
   
    Təbriz Vəfalı,
   
   Bakı - Tərtər - Bakı.
   
   Fotolar müəllifindir

"Həftə içi" qəzeti "İnsan hüquq və azadlıqlarının müdafiəsi üzrə milli fəaliyyət planı"nın icrasında KİV-in rolunun artırılması" adlı layihənin icrasına başlayıb. Layihənin əsas məqsədlərindən biri də ölkə prezidentinin 2006-cı il 28 dekabr tarixində imzaladığıə 1880 N-li sərəncamı ilə təsdiqlənmiş insan hüquq və azadlıqlarının müdafiəsi üzrə milli fəaliyyət planının bölgələrdə necə tətbiq olunduğunu araşdırmaq və bu barədə ictimaiyyəti, müvafiq strukturları məlumatlandırmaqdır. Layihə çərçivəsində 4 ay müddətində 5 dəfə müxtəlif rayonlara səfərlərimiz təşkil ediləcək.
   
   İlk dayanacağımız isə Yardımlı rayonu oldu. Seçimimizin bu rayon üzərində dayanması isə heç də təsadüfi deyil. Qeyd edək ki, Yardımlı ölkənin cənub bölgəsində yerləşir. Rayonun ərazisi 0,67 min kvadratkilometr, əhalisinin sayı isə 56,2 min nəfərdir. Bakıdan 286 kilometrlik məsafədə yerləşən bu rayon qədim tarixə malikdir. Buna baxmayaraq rayonda insan haqlarının müdafiəsi, bu istiqamətdə maarifləndirmə işlərinin aparılması istiqamətində müəyyən çatışmazlıqların olduğuna dair mətbuatda kifayət qədər məlumatlar dərc olunub. Bu məlumatları yerində araşdırmaq üçün Yardımlıya yollandıq. Problem özünü ilk andan göstərdi. Avtovağzalda 56,2 min nəfər əhalisi olan rayona iritutumlu sərnişin avtobuslarının işləmədiyinin şahidi olduq.Rayona çatdıqda isə yerli strukturların əksəriyyətində çox maraqlı hadisələrlə qarşılaşdıq...
   
   
   
   Yardımlıda yerli hüquq müdafiə təşkilatları yoxdur
   
   Şakir Kərimov: "Rayonumuzda ciddi qanun pozuntuları olmur ki..."
   
   Rayondakı insan hüquqlarının vəziyyəti barədə daha ətraflı məlumat almaq üçün ilk dayanacağımız Yardımlı rayon İcra Hakimiyyəti oldu.
   
   İnsan hüquq və azadlıqları ilə bağlı milli fəaliyyət planı (MFP) ilə əlaqədar Yardımlı rayon İcra Hakimiyyətində (RİH) tədbirlər planı hazırlandığını önə çəkən adıçəkilən qurumun ictimai təşkilatlar və siyasi partiyalarla iş üzrə şöbə müdiri Şakir Kərimov bildirdi ki, bu istiqamətdə işlər davam etdiriləcək.
   
   Onun sözlərinə görə, insan hüquqlarındakı vəziyyəti öyrənmək və müəyyən tövsiyələr vermək məqsədi ilə indiyədək Ombudsman Aparatı, eləcə də Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin təmsilçiləri Yardımlı RİH-in iştirakı ilə rayonda tədbirlər keçiriblər. Yerlərdə keçirilən tədbirlər əsasən insan hüquqları sahəsində vətəndaşların maarifləndirilməsi məqsədi daşıyır: "Bu sahədə görülən işlər rayon icra hakimiyyətinin başçısı Xəzər Aslanovun nəzarəti altındadır. Rayonumuzda insan hüquqlarının pozulması sahəsində elə də ciddi problemlərimiz yoxdur. Bizə müraciət edən şəxslərin problemlərinə diqqətlə yanaşılır və vaxtında həll edilir. Aztəminatlı və şəhid ailələrinin problemləri aidiyyəti orqanlar üzrə həllini tapır. İcra hakimiyyətində qəbul normal aparılır. Bizdə həftəboyu, hər gün qəbul var. 1 - 4-cü günlər müavinlər, 5-ci gün isə icra başçısı vətəndaşları rəsmi qəbul edir, onların şikayətlərini dinləyir. Amma adi günlər də qəbul həyata keçirilir".
   
   Qəbul zamanı müşahidə edilən əsas şikayətlərin torpaq mübahisələri ilə bağlı olduğunu önə çəkən Ş.Kərimov vurğuladı ki, aztəminatlı ailələrin yardımla bağlı müraciətlərinə də təsadüf edilir: "Amma əsassız şikyətlərə də rast gəlirik. Məsələn, şəhid adının verilməsi ilə bağlı vətəndaşlar bizə əsassız müraciət edirlər. Onlara həmin prosedurun həyata keçirilməsi üçün qanunu izah etsək də, bir nəticəsi olmur. Yenə bildirirlər ki, oğlum şəhiddir və onun adı mütləq hansısa məktəbə verilməlidir. Yardımlı dağ rayonu olduğu üçün burada əhali əsasən kənd təsərrüfatı ilə məşğul olur. Buna görə də ən çox torpaq sahələri ilə bağlı mübahisələr yaranır. Şikayətlərin də əksəriyyəti bu məsələlərlə əlaqədar olur".
   
   Gender probleminə gəlincə isə RİH rəsmisi diqqətə çatdırdı ki, bu məsələ ilə bağlı müəyyən işlər görülüb. Həmçinin əlavə etdi ki, rayon üzrə 1 nəfər qadın ərazi icra nümayəndəsi var ki, o da Çayüzü kəndində işləyir. Bundan başqa, Nisəqala kənd bələdiyyəsinin sədri qadındır. İcra hakimiyyətində qadınların işləyib-işləməməsinə gəlincə isə Ş.Kərimov "məsul vəzifələrdə olmasa, müəyyən vəzifələrdə təmsil olunublar" deyə fikrini davam etdirdi: "Təhsil sahəsində isə bu istiqamətdə vəziyyət yaxşıdır. Müəllimələrimiz çoxdur. Rayon üzrə 2 qadın məktəb direktorumuz var. Şəhər 2 saylı və Alçabulağ kənd orta məktəbinin direktoru qadındır. Xəstəxanada qadın həkimlər və tibb bacıları fəaliyyət göstərirlər. Ümumiyyətlə təhsil, səhiyyə və mədəniyyət sahəsində fəaliyyət göstərən qadınlar daha çoxdur".
   
   Ş.Kərimov onu da qeyd etdi ki, azyaşlı qızların ərə verilməsi hallarına rast gəlinsə də, bu, əvvəlki illərə nisbətən kütləvi xarakter daşımır. Onun sözlərinə görə, Ailə, Qadın və Uşvaq Probleməri üzrə Dövlət Komitəsinin təşkilatçılığı ilə Yardımlıda keçirilən tədbirdə bu məsələ geniş müzakirə olunub: "Bunula əlaqədar həm rayon mərkəzində, həm də kəndlərdə maarifləndirmə işi aparırıq. Yəni bizim görə biləcəyimiz tədbir yalnız bundan ibarətdir. Əhaliyə erkən nikahların fəsadları ilə bağlı məlumat veririk. Təbliğat işlərinin nəticəsidir ki, bu məsələdə azalma halları müşahidə olunur. Qızların dərsə davamiyyəti son 3 ildə yaxşılaşıb. Bu il rayon üzrə 10-a yaxın qız ali məktəblərə daxil olub. Ərazi icra nümayəndələri, bələdiyyə sədrləri, məktəb direktorlarına tapşırmışıq ki, qızların dərsə davamiyyətinə ciddi fikir versinlər".
   
   Sonra Yardımlıda hüquq məsləhətxanalarının fəaliyyət göstərməməsi faktına toxunan Ş.Kərimov dedi ki, hazırda rayonda güclü hüquqşünas yoxdur: "Ümumiyyətlə, Yardımlıdan çox güclü hüquqşünaslar yetişib. Amma onların burada qalıb işləməyi üçün şərait olmalıdır. Bu səbəbdən də əksəriyyəti Bakıda çalışır. Digər tərəfdən buna təşəbbüs göstərənə də rast gəlinməyib. Yəni bu sahə ilə məşğul olmaq üçün kimsə bizə müraciət etməlidir ki, biz də ona köməklik göstərək. Bu təklifi irəli sürən olsa, ofis və digər problemlərinin həllində yardımçı olarıq".
   
   Rayonda yerli hüquq müdafiə təşkilatlrının olmamasına gəlincə isə həmsöhbətimiz bildirdi ki, bunun üçün icra hakimiyyətinə müraciət edən olmayıb: "Rayonumuz balacadır. Demək olar hamı bir-birini tanıyır. Ona görə də ciddi qanun pozuntuları olmur ki, vəziyyət hüquq müdafiə təşkilatları səviyyəsinə qədər gəlib çıxsın".
   
   
   
   Məktəbli qızlar yetkinlik yaşına çatmadan ərə verilir
   
   Faktla bağlı yerli qurumlar ziddiyyətli fikirlər səsləndirir
   
   Rəsmi qurumun rayondakı insan haqları ilə bağlı vəziyyətə dair dediklərini eşitdiklən sonra mövcud reallığı öz gözlərimizlə görmək üçün müxtəlif yerlərə baş çəkdik. Növbəti dayanacağımız Yardımlı rayon Təhsil Şöbəsi oldu. Buraya gəlməzdən əvvəl əhali ilə ünsiyyətdə olub təhsil sahəsindəki durumla maraqlandıq. Əhali arasında apardığımız sorğularda Yardımlı rayon Təhsil Şöbəsi (YTŞ) ilə bağlı ciddi narazılıqların olduğu meydana çıxdı; məsələn, sakinlər bildirirlər ki, məzunların imtahanı obyektiv aparılmayıb. Məzunlar attestat almaq üçün minimum 50, maksimum isə 70 manat rüşvət veriblər. Müəllimlər maaşlarını kart sistemi ilə almırlar və s.
   
   YTŞ müdiri Kamal Aşurov isə işinin çoxluğunu əsas gətirərək bizimlə danışmaq istəmədi və "Şevrolet-Niva" markalı avtomobilinə əyləşərək getdi. YTŞ-nin müdir müavini Vəli Nağıyev isə insan hüquqları ilə bağlı müxtəlif tədbirlər reallaşdırdıqlarını önə çəkdi. V.Nağıyev diqqətə çatdırdı ki, bu il mayın 18-də insan hüquqları ilə bağlı təhsil işçiləri, o cümlədən tarix müəllimləri ilə təhsil şöbəsində seminar keçirilib. İnsan hüquqlarının müdafiəsi ilə əlaqədar mayın 20-dən 30-dək ümumtəhsil məktəblərində açıq dərslər baş tutub. İl ərzində valideynlər, şagirdlər, ictimaiyyətin nümayəndələri insan hüquqlarının müdafiəsi aylığının keçirilməsi ilə bağlı maarifləndirilib. Mayın 20-dən 27-dək rayon miqyasında 10 - 11-ci sinif şagirdləri arasında "Sən öz hüquqlarını necə başa düşürsən?" mövzusunda inşa yazı müsabiqəsi reallaşdırılıb. Bu işə məktəb rəhbərləri nəzarət edib. Mayın 18-dən başlayaraq məktəb və sinif rəhbərlərinin rəhbərliyi atında ümumtəhsil məktəblərində insan hüquqlarının müdafiəsi ilə əlaqədar sinif saatları keçirilir. İyunun 1-dən 10-dək YTŞ-nin rəhbərliyi ilə ümumtəhsil müəssisələrində müəllimlərin, işçilərin və şagirdlərin hüquqlarının pozulması vəziyyəti öyrənilib: "Aylıq ərzində məktəb rəhbərlərinin iştirakı ilə ümumtəhsil müəssisələrində hüquq-mühafizə idarələri əməkdaşlarının işirakı ilə mühazirələr təşkil olunub. İyunun 12-də isə məktəb rəhbərləri və kitabxana işçilərinin iştirakı ilə ümumtəhsil müəssisələrində insan hüquqları ilə əlaqədar disputlar, ədəbi-bədii gecələr, oxucular konfransı keçirilib. Respublikada insan hüquqlarının müdafiəsi ilə bağlı dövlət siyasətinin istiqamətləri (Yardımlının timsalında) mövzusunda elmi-praktik konfrans təşkil olunub. Həmçinin məktəb rəhbərləri insan hüquqları aylığı ilə bağlı mətbuatda çıxışlar ediblər".
   
   Məktəbli qızların ərə verilməsi probleminə toxunan V.Nağıyev söylədi ki, Təhsil Şöbəsi bu məsələ ilə bağlı yalnız təlbiğat aparmaq imkanına malikdir. Onun sözlərinə görə, buna qarşı çıxdıqda ərə gedən məktəblilərin valideynləri onları təhqir edirlər: "Bildirirlər ki, qızlarını ərə verirlərsə, bundan bizə dəxli yoxdur. Qanunvericilik imkan vermir ki, nəticəyə təsir edək. Bu il 15 nəfər 11-ci sinifdə oxuyan qız ərə verilib. Valideynlər fikirləşir ki, onsuz da qızını oxutmayacaq. Ona görə də qızının tez ərə getməsinə qarşı çıxmır". Qeyd edək ki, bu məsələdə təhsil şöbəsinin işçisi ilə icra hakimiyyətinin nümayəndəsinin dedikləri arasında ziddiyyət üzə çıxdı.
   
   YTŞ-nin attestatı 50 - 70 manata satması ilə bağlı məlumatları təkzib edən V.Nağıyev bildirdi ki, bu il 839 nəfər 11-ci sinfin məzunu olub. Onlardan 719 nəfəri imtahanda iştirak edib. 17 nəfər müəyyən fənlərdə biliyi qiymətləndirilmədiyinə görə imtahana buraxılmayıb. 98 nəfər imtahanda iştirak etməyib. 719 nəfərdən yalnız 480 nəfəri attestat alıb. 359 nəfər isə attestat ala bilməyib. Məzunların 33 faizi 11-ci sinfi oxumaları haqqında arayış alıb: "359 nəfərin attestat almaması imtahanın obyektiv olduğunu göstərir. Bu, yaxşı olmasa da, Yardımlı təhsilinin vəziyyəti respublika səviyyəsində pis deyil".
   
   Yardımlıda məktəbdənkənar dərnəklərin fəaliyyət göstərməməsi faktı ilə razılaşmayan V.Nağıyev dedi ki, rayonda 5 belə müəssisə var və hamısı fəaliyyət göstərir. Rayon üzrə isə cəmi 3 bağça var. Onlardan 2-si kəndlərdə, 1-i isə şəhərin özündədir: "Məktəbə hazırlıq qrupları yoxdur. Yəni uşaq bağçaları azyaşlıları məktəbə hazırlamır. Bu səbəbdən də onlar hazırlıq keçmədən məktəbə gəlirlər. Müəllimlərin maaşıları isə kart sistemi ilə verilir".
   
   YTŞ müdiri Kamal Aşurovun Təhsil Nazirliyinə göndərdiyi arayışda isə bildirilir ki, 2009-cu il mayın 18-dən iyunun 18-dək Azərbaycanda insan hüquqları aylığının keçirilməsi ilə əlaqədar YTŞ-də tədbirlər planı hazırlanıb və ona uyğun tədbirlərin həyata keçirilməsinə başlanılıb. Bu məsələ ilə bağlı tədbirlərin həyata keçirilməsi davam etdirilir.
   
   15 məktəbli qızın nigah məsələsini də öyrənmək qərarına gəldik. Vətəndaş Vəziyyətləri Aktlarının Qeydiyyatı İdarəsindən bildirdilər ki, onlarda məktəbli qızların nikah bağlamaları barədə məlumat yoxdur. Ümumiyyətlə, belə fakt qeydə alınmayıb.əə
   
   Orada olduğumuz müddətdə bir sakin bizə yaxınlaşaraq şikayətinin olduğunu dedi. Şiləvəngə kənd orta məktəbin müəllimi Ağasəf Ağayev bildirdi ki, sözügedən kənd orta məktəbində Uşaq Yaradıcılıq Birliyinin rəhbəri vəzifəsində çalışan Səbiyyə Ağayeva 2009-cu il avqustun 28-də xəbəri olmadan işdən çıxarılıb. Məktəb direktoru Züfeyir Şükürov Təhsil Şöbəsinin müdiri Kamal Aşurovun göstərişi ilə S.Ağayevanın adından saxta ərizə yazaraq onu işdən azad edib. S.Ağayeva həmin müddətdə xəstə olub və bu barədə 22 - 31 avqust tarixlərini əhatə edən tibbi arayış verib. Bundan əlavə, S.Ağayeva sentyabrın 1-dən öz hesabına məzuniyyətə çıxmaq barədə Z.Şükürov və K.Aşurova poçt vasitəsilə məktub göndərib. Onlar isə həmin ərizəni qeydə almayaraq saxta əmri ləğv etməyiblər. RİH və Təhsil Şöbəsindən ibarət komissiya Şiləvəngə kənd orta məktəbində yoxlama apardıqdan sonra çoxsaylı qanun pozuntusu aşkarlayıblar. Bununla belə, K.Aşurov direktor barəsində heç bir tədbir görməyib.əə
   
   
   
   
   
    Jurnalistin də hüquqları pozuldu
   
   Mirzəağa Mirzəyev: "Azərbaycan mətbuatı deyilən şey ümumiyyətlə yoxdur"
   
   Biz insan hüquqları ilə bağlı vəziyyəti araşdırmağa gedərkən öz hüquqlarımızın pozülacağını düşünmürdük. Lakin insan hüquqları ilə bağlı vəziyyəti araşdırmağa çalışan jurnalistin öz hüquqlarının pozulduğu daha bir məkan Dövlət Sosial Müudafiə Fondunun Yardımlı rayon şöbəsi oldu. Şöbə müdiri Mirzəağa Mirzəyev bizimlə aqressiv davranmağa başladı və bildirdi ki, Azərbaycan mətbuatı deyilən şey ümumiyyətlə yoxdur. Beləliklə, onunla belə bir dialoqumuz alındı.
   
   - Deyirsiniz ki, Azərbaycanda mətbuat yoxdur?
   
   - Tamamailə yoxdur...
   
   - Rayondakı dövlət strukturları tam normal fəaliyyət göstərir?
   
   - Siz mənimlə söz güləşdirirsiniz?
   
   - Xeyr, sadəcə, sual vermək hüququm var...
   
   - Bəli, normal fəaliyyət göstərir.
   
   - Nəyə əsasən deyirsiniz ki, Azərbaycanda mətbuat yoxdur?
   
   - Çünki hər gün gəlib bizdən 3 - 5 manat pul dilənirlər.
   
   - Bunu bütün jurnalistlərə aid etmək olmaz. "Reket" jurnalistlərlə əsl mətbuat nümayəndələri arsında fərq qoyulmalıdır...
   
   Mətbuat Şurasının vəsiqəsini ona uzatdım. Vəsiqəni geri itələyərək:
   
   - Onsuz da hamı o vəsiqədən göstərir.
   
   Sonradan mülayimləşən Mirzəağa müəllim bildirdi ki, o, vətəndaşları 2, 3 və 5-ci günlər qəbul edir: "Əhali əsasən pensiyanın azlığından şikyətlənir ki, bunun da mənə aidiyyəti yoxdur. Onların razı qalmaları üçün dövlət pensiya məbləğini artırmalıdır. Bu da onu göstəri ki, əhalinin əksəriyyəti hüquqi proseduru bilmir".
   
   Rayona səfərimiz zaamanı üzə çıxan daha bir fakt isə yerli dövlət məmurlarının mətbuatla bağlı anlayışlarının olmaması və sovet təfəkküründən uzaqlaşa bilməmələridir. Məsələn, məmur 3 manat dalınca qaçan hansısa reket qəzeti ilə "Həftə içi" arasındakı fərqi bilmirsə, bu onun savadsızlığı və informasiya kasadlığından xəbər verir.
   
   Əhalinin sosial təminat sahəsində hüquqlarının qorunması ilə bağlı vəziyyəti araşdırmaq üçün üz tutduğumuz digər bir qurum isə Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin (ƏƏSMN) Yardımlı rayon şöbəsi oldu. Sakinlər bizimlə söhbətində sosial yardım alarkən bir sıra problemlərlə üzləşdiklərini dedilər. Yəni sosial yardım almaq üçün "hörmət" etmək imkanı olmayanlar ona düşən sosial yardımın minimum 4 ayı, maksimum isə 6 ayından keçmək məcburiyyətində qalır. Həmin sahə ilə bağlı çatışmazlıqlar bununla yekunlaşmır. Bundan başqa, bəzi imkanı pis olmayan adamların sosial yardım alma faktları da bildirilir. ƏƏSMN-in yerli şöbəsinin müdiri Cavanşir Rzayevə insan hüquqları ilə bağlı layihə həyata keçirdiyimizi və bunun üçün ondan bəzi məsələləri soruşduqda "İnsan hüquqlarından bizə nə dəxli var?" deyə jurnalistə sual verdi. İnsan hüquqlarının onlara dəxli olduğunu Cavanşir müəllimə başa salandan sonra eşitdiyimiz, adının çəkilməsini istəməyən sakinlərin bizə sadaladıqları faktları onun diqqətinə çatdırdıq. C.Rzayev isə bu faktları təsdiqləmədi və bildirdi ki, əhali bu faktları özündən uydurur. Beləliklə də onların rayonda irimiqyaslı müsbət işlərinə kölgə salmağa çalışırlar. C.Rzayev daha sonra bildirdi ki, kimin belə faktları varsa, hüquq-mühafizə orqanlarına müraciət etsin. Həmsöhbətimizin bildirdiyinə görə, 2008-ci ildə 2001 ailəyə sosial yardım verilib. Onun sözlərinə görə, sənədlərə uyğun olaraq yardımlar plastik kartlarla verilir: "İndiyədək rayon əhalisinin 20 faizi sosial yardımdan yararlanıb. Bu il yardım almaq üçün 1051 nəfər müraciət edib. Onlardan 620-si qeydə alınıb. Vətəndaşların sənədləri uyğun deyilsə, ona yardım verə bilmərik. Kim deyirsə ki, ondan pul tələb olunur, həmin şəxs qərəzlidir. Dediyiniz faktlar həqiqəti əks etirmir".
   
   
   
   Yardımlıda vəkil yoxdur
   
   Bu funksiyanı məhkəmə məsləhətçiləri həyata keçirir
   
   Prezidentin sərəncamı ilə təsdiqlənən MFP-də də göstərildiyi kimi, insan hüquqlarının qorunmasında ədalətin başlıca təminatçısı məhz məhkəmələr sayılır. Lakin bu sahədə Yardımlıda ürəkaçmayan vəziyyətlə rastlaşdıq. Sakinlər bildirdilər ki, rayonda hüquq məsləhətxanalarının fəaliyyət göstərməməsi vətəndaşların hüquqlarının pozulmasına birbaşa təsir göstərir. Yəni imkansız şəxslər məhkəmədə hüquqlarını müdafiə etmək üçün vəkil tuta bilmirlər. Masallı və digər yerlərdən vəkillərin tutulması isə imkansız olan yerli əhaliyə baha başa gəlir. Əksər hallarda onlar vəkilsiz qalırlar. Əldə etdiyimiz məlumata görə, heç Yardımlı rayon Məhkəməsinin özünün də vəkili yoxdur. Belə olduqda hüquqlarının müdafiəsinə ehtiyac yaranan şəxslər də dövlət hesabına vəkillə təmin edilmirlər. Bu məsələləri dəqiqləşdirmək məqsədi ilə Yardımlı rayon Məhkəməsinə getdik. Amma burada insan hüquqları ilə bağlı vəziyyəti araşdırmağa gələn jurnalistin öz hüquqları pozuldu. Yardımlı rayon Məhkəməsinin sədri Amil Dosiyev bizi qəbul etmədi və "Ədliyyə Nazirliyinin tələbi var ki, rayon məhkəmələri jurnalistlərə, ümumiyyətlə heç kimə informasiya verməsinlər" xəbərini bizə çatdırdı. Beləliklə də Amil müəllimlə görüşümüz baş tutmadı. Amma müəyyən faktları əldə edə bildik. Son 9 ay ərzində Yardımlı rayon Məhkəməsinə 52 müraciət daxil olub ki, onlardan əksəriyyəti mübahisəli torpaq məsələləri ilə bağldıdr. Bu mübahisələri həll etmək üçün vətəndaşlara məhkəmənin məsləhətçiləri məsləhət verirlər. Cinayətlərlə bağlı məhkəmə prosesi keçirildikdə isə həmin məsləhətçilər dövlət vəkili rolunu oynayırlar. Amma vətəndaşlar istəməsələr özləri üçün başqa rayonlardan vəkil tuta bilərlər. Daha bir fakt ondan ibarətdir ki, gender problemi ilə bağlı məhkəməyə müraciət edənlərə demək olar ki, rast gəlinməyib. Bu da rayonun özünəməxsus ənənələri ilə bağlıdır. Sədrin rəsmi qəbul günü həftənin 4-cü günüdür. Amma demək olar ki, hər gün qəbul var. Vətəndaşlar uzaq kəndlərdən gəlirsə, onlara güzəştlər edilir. Yolu məhkəməyə düşən yerli əhali isə əksər hallarda Masallı rayonundan özünə vəkil tutur. Həmçinin məlum oldu ki, məhkəməyə vəkil verilməsi üçün avqustun 25-də Ədliyyə Nazirliyinə müraciət ünvanlanıb.
   
   Sakinlər arasında məhkəmənin fəaliyyətindən narazı qalanlar da tapıldı. Rayon sakini Sahib Ağayev bizimlə söhbətində bildirdi ki, ona məxsus obyekt sökülsə də, tam kompensasiya ödənilməyib: "İcra hakimiyyətinin hesabına fəhlələr tutuldu və obyektlər söküldü. Amma bundan sonra vədlərindən qaçdılar. Belə olduqda Yardımlı rayon İcra Hakimiyyətini 3 dəfə məhkəməyə verdim. Amma məhkəmənin sədri Amil Dosiyev hər dəfə bir bəhanə gətirdi. Məcbur qalıb Ali Məhkəməyə müraciət ünvanladım və bildirdim ki, rayon məhkəmə sədri icra başçısı Xəzər Aslanovun tərəfini saxlayır və mənim hüquqlarımı pozur. Bir müddətdən sonra mənə cavab gəldi. Amma məhkəmədə qabağıma Quran qoydular və and verdilər ki, sən şikayət etmə, məsələ yoluna qoyulacaq. Bununla da mənim hüquqlarım bu günə qədər tapdalanır. Sahibkar kimi kompensasiya ödənilmir. Özüm də artıq 5 ildir işsizəm".
   
   
   
   Polisə müsbət münasibət var
   
   Adətən hər bir rayonda, o cümlədən şəhərlərdə əhali hüquq-mühafizə orqanlarından gileylənir və daha çox inzibati orqanlar tərəfindən hüquqlarının pozulduğunu bildirir. Yardımlıda isə bunun əksinin şahidi olduq. Sakinlərlə söhbətimiz zamanı bildirdilər ki, bu orqan artıq rayon əhalisinin ən çox etimad göstərdiyi və rəğbət bəslədiyi qurama çevrilib. Əhalinin polisə münasibəti kökündən dəyişib. Polis rəisi Şamil Seyidlinin rəhbərliyi ilə rayonda əhəmiyyətli işlər görülüb. Qurum tərfindən mütəmadi olaraq əhali ilə görüşlər təşkil olunur, insan hüquqları, narkotiklərlə bağlı maarifləndirmə işləri aparılır.
   
   Rayon polis şöbəsinin rəisi Şamil Seyidli və onun müavini Sahib Səmədov bizi isti qarşıladı və hər bir sualımıza cavab verməyə hazır olduqlarını bildirdilər. Müvafiq olaraq müavinlər və rəis tərəfindən həftənin demək olar bütün günləri üçün rəsmi qəbul günləri var. Amma qeyri-rəsmi olaraq da Ş.Seyidli ona müraciət edən istənilən vətəndaşı qəbul etdiyini söylədi.
   
   Rəis müavini S.Səmədov bildirdi ki, əhalinin şikayətləri əsasən torpaq mübahisələri ilə bağlıdır. Rayonun adət-ənənələri ilə bağlı olaraq gender problemləri ilə bağlı şikayətlərə nadir hallarda rast gəlinir: "2009-cu il ərzində 601 cinayət hadisəsi qeydə alınıb. Rayon üçün spesifik cinayət narkoticarətlə bağlıdır". Təcrixanada saxlanılanların vəziyyəti ilə bağlı sualımızı cavablandıran S.Səmədov onların hüquqlarının kifayət qədər qorunduğunu bildirdi. O, həmçinin əlavə etdi ki, polis idarəsinin müvəqqəti saxlama təcridxanasında (MST) Ombudsman Aparatının əməkdaşları monitorinq keçiriblər və heç bir qanun pozuntusuna rast gəlməyiblər. Orada olduğumuz zaman təcridxanada cəmi bir nəfər saxlanılırdı. Ş.Seyidlinin icazəsi əsasında həmin şəxslə söhbətləşmək istəsək də, o bizimlə danışmaqdan çəkindi.
   
   
   
   Yerli qəzetlər maarifləndirmə işləri aparır
   
   "Həftə içi" qəzeti "İnsan hüquq və azadlıqlarının müdafiəsi üzrə milli fəaliyyət planı"nın icrasında KİV-in rolunun artırılması" adlı layihənin icrasına başlayıb. Bu layihə çərçivəsində Yardımlı rayonunda insan haqlarının vəziyyəti ilə bağlı apardığımız araşdırmanın nəticələrinin ötən sayımızda geniş şəkildə sizə təqdim etmişdik. İndi isə rayonun yerli qəzet redaksiyalarında qarşılaşdıqlarımızı oxucularımızın diqqətinə çadrırırıq.
   
   
   
   İnsan hüquqları ilə bağlı Yardımlı rayon İcra Hakimiyyətinin rəsmi mətbuat orqanı "Zirvə" qəzetinin redaksiyasında olduq və "Yardımlı Xeyriyyə Cəmiyyəti"nin təsisi etdiyi "Yardımlının səsi" müstəqil ictimai qəzetin təsisçisi Elman Eldaroğlu ilə söhbətləşdik.
   
   İnsan hüquqları ilə bağlı mütəmadi materiallar dərc etdiklərini deyən "Zirvə" qəzetinin baş redaktoru Ələsgər Cəfər bildirdi ki, omudsman Elmira Süleymanova bir neçə dəfə Yardımlıda olub. Hər dəfə onun rayonda keçirdiyi tədbirlər və görüşlər barədə məlumatlar gedib. Yardımlı rayon Polis Şöbəsinin rəisi Şamil Seyidli ilə polis və vətəndaş birliyi, insan hüquqlarının necə qorunması haqqında müsahibələr dərc olunub. Bir neçə dəfə rayon prokurorluğunun sözügedən sahədəki işləri ilə bağlı materiallar hazırlanıb: "Bu sahədə hətta publisistik yazılara da yer vermişik. Ailə, nikah məsələsinə dair bir neçə dəfə silsilə yazılar qəzetdə işıq üzü görüb. Yetkinlik yaşına çatmayanların nikah bağlamasının mənfi tərəflərini izah etməyə çalışmışıq. Sistemli şəkildə insan hüquqları ilə bağlı oxucuların fikirlərini də dərc etmişik. Rayon prokurorunun köməkçisi Rəzzağ Gözəlovun insan hüquqları ilə bağlı maraqlı yazıları dərc olunub. Rayonda narkotik vasitələrin qanunsuz dövriyyəsinə, qaçaqmalçılığa dair materiallar vermişik". Gender problemləri ilə bağlı Gənclər və İdman İdarəsi ilə birlikdə tədbir keçirdiklərini önə çəkən baş redaktor tədbir barəsində geniş material dərc etdiklərini vurğuladı. Os həmçinin əlavə etdi ki, hüquq müdafiə təşkilatlarına rayonda rast gəlməyib: "Sadəcə, "Qadın və İnkişaf Mərkəzi" adlı QHT ilə görüş keçirmişik. Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin nümayəndələri rayonda olublar. Bundan başqa, redaksiyamıza sosial problemlərlə bağlı daxil olan şikayətləri əlaqədar təşkilatlara göndərmişik".
   
   Təsis etdiyi qəzetin siyasi yox, ictimai xarakter daşıdığını deyən E.Eldaroğlu isə bildirdi ki, "Yardımlının səsi"ndə əhalinin müraciət etdiyi şikayətlər dərc olunub: "Məsələn elə şəxslər var ki, problemləri olsa da, əlaqədar orqanlar onu aradan qaldırmayıblar. Qəzet vasitəsilə həmin problemlər işıqlandırılıb və aidiyyəti qurumların diqqətinə çatdırılıb. Həmçinini yerli hüquq-mühafizə orqanlarının fəaliyyəti barədə materiallar dərc etmişik".
   
   
   
    Əli Zülfüqaroğlu
   
   Bakı - Yardımlı - Bakı
   
   
   
   Redaksiyadan:
   
   Müvafiq strukturlarda keçirdiyimiz görüşlər zamanı Yardımlı rayonda insan haqları ilə bağlı problemlərin olduğunu, bu qurumların imkanları daxilində onların aradan qaldırılması üçün konkret addımlar atdıqlarını da gördük. Xatırladaq ki, rayona səfərimiz zamanı İcra Hakimiyyəti, Polis Şöbəsi, məhkəmə, Vətəndaş Vəziyyətlərinin Qeydiyyatı İdarəsi, Təhsil şöbəsi, Sosial Müdafiə Fondunun yerli Şöbəsi, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin (ƏƏSM) yerli şöbəsində olduq, şikayətçiləri dinlədik. Apardığımız araşdırmalar nəticəsində bu nəticəyə gəldik: Yardımlı məhkəməsində vəkil yoxdur. Vəkil funksiyasını məhkəmə məsləhətçiləri həyata keçirir. Rayonda hüquq məsləhətxanaları fəaliyyət göstərmir. Lakin MFP-nin 29-cu bəndində göstərilir ki, 2007-2008-ci illər ərzində ölkədə vəkillik institutu gücləndirilməli və bölgələrdə peşəkar vəkillərin sayı artırılmalıydı.
   
   Rayonda məktəbli qızların ərə verilməsi faktları mövcuddur. Müvafiq yerli strukturların bu məsələ ilə bağlı dediklərində ziddiyyətlər var. Həmçinin orta məktəblərin yuxarı siniflərində qızların dərsə davamiyyətinin aşağı səviyyədədir. Araşdırmalarımız zamanı məlum oldu ki, bu problem əhalinin, o cümlədən məktəblilərin insan hüquqları ilə bağlı az bilgisindən irəli gəlir. Lakin MFP-nin 39-cu bəndində uyğun olaraq əhalinin hüquq düşüncəsinin, hüquq mədəniyyətinin inkişaf etdirilməsi, həmçinin maarifləndirmə işlərinin aparılması Nazirlər Kabineti, Ombdusman Aparatı Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi və digər aidiyyətı qurumlara tapşırılıb. Bu iş mütəmadi olaraq həyata keçirilməlidir. Yardımlıda insan hüquqlarının müdafiəsi ilə bağlı fəaliyyət göstərən qeyri-hökumət təşkilatları yoxdur. Lakin MFP-nin 31-ci bəndində göstərilir ki, müvafiq qurumların Azərbaycanda fəaliyyət göstərən qeyri-hökumət təşkilatları ilə qarşılıqlı əlaqələri yaradılmalı və inkişaf etdirilməlidir.
   
   Qeyd edək ki, Yardımlıya səfərimizin nəticəsində aşkarladığımız faktlarla bağlı layihədə nəzərdə tutulduğu kimi, müvafiq dövlət qurumlarına rəsmi müraciətlər ünvanlayacağıq. Məsələyə diqqətimiz tək səfərlə yekunlaşmayacaq. Ünvanlayacağımız müraciətlər əsasında müvafiq qurumların görəcəyi işlər, alacağımız cavablar da sonrakı nömrələrimizdə dərc olunacaq. Səfərimiz 3 gün olduğu üçün digər problemləri daha ətraflı şəkildə öyrənməyə vaxtımız çatmadı.

Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə "Azərbaycan Respublikasında insan hüquqlarının müdafiəsi üzrə milli fəaliyyət planı"na uyğun olaraq "Həftə içi"nin "İnsan hüquq və azadlıqlarının müdafiəsi üzrə milli fəaliyyət planının icrasında kütləvi informasiya vasitələrinin rolunun artırılması" adlı layihəsi çərçivəsində adıçəkilən fəaliyyət planının icra vəziyyətini araşdırmaq, eləcə də bu barədə ictimaiyyətə daha ətraflı məlumat vermək üçün növbəti ünvan Dəvəçi rayonunu seçdik. 4 günlük səfərimiz çərçivəsində rayonda apardığımız araşdırmaların nəticələrini, gördüklərimizi və eşitdiklərimizi oxucularımıza təqdim edirik.
   
   
   
   İcra hakimiyyətində hüquqşünas yoxdur
   
   Öncə xatırladaq ki, Dəvəçi balaca rayon olsa da, problemləri çoxdur. Düzdür, rayonda quruculuq, tikinti-abadlıq işləri yüksək səviyyədə aparılsa da, insan haqlarının qorunması sahəsində geriləmə müşahidə olunmaqdadır. Bundan başqa, bəzi məmurların vəzifələrindən sui-istifadə edərək "KİV haqqında" qanunun müddəalarına sayğğısızlıq göstərməklə media nümayəndələri ilə etikaya sığmayan tərzdə davranışları bu rayonda insan haqlarının kobud şəkildə pozulmasına əyani sübutdur. Bu barədə daha ətraflı məlumat verəcəyik. Məlum məsələ ilə bağlı müraciət etdiyimiz ilk ünvan rayon icra hakimiyyəti oldu. Bu orqanda hüquqşünas olmadığından icra hakimiyyətinin ictimai təşkilatlar və siyasi partiyalarla iş şöbəsinin müdiri Fikrət Nuşiyevlə söhbətləşmək qərarına gəldik. F.Nuşiyev əvvəlcə əhalinin sosial rifahının yaxşılaşdırılması məqsədilə sosial-iqtisadi inkişaf sahəsində müsbət irəliləyişlərdən danışdı. Bildirdi ki, bu ilin ötən 6 ayında ümumi məhsul istehsalının həcmi ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayiəsdə 34 faiz artıb. Adambaşına düşən ümumi məhsul istehsalı 1944 manata çatıb. Ümumi daxili məhsul, sənaye məhsulları istehsalında orta və kiçik sahibkarların töhfəsi artmaqdadır. 6 ayda özəl sektorda sənaye məhsulları istehsalının həcmi 84,6 faizə çatıb. F.Nuşiyev MFP-də göstərilən sahibkarların hüquqlarının müdafiəsini daha da möhkəmləndirilməsi ilə bağlı bildirdi ki, ilin birinci yarsında sahibkarlığın inkişafı ilə əlaqədar ciddi tədbirlər görülüb. Sahibkarlıq subyektlərinin sayı artaraq 1842-yə çatıb. 6 ay ərzində sahibkarlıqla məşğul olan 1581 nəfərə 1 milyon 859,6 manat həcmində kredit verilib. İcra hakimiyyətinin rəsmisi əhaliyə göstərilən pensiya xidmətindən də bəhs etdi: "Bu ilin 6 ayında rayonun Sosial Müdafiə Fondu tərəfindən 241 nəfərə yeni pensiya təyinatı ayrılıb, pensiyaçıların və müavinət alanların sayı 8960 nəfərə çatıb. Əmək pensiyalarının və müavinətlərin ödənilməsinə 4 milyon 209,34 min manat vəsait sərf olunub. Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi tərəfindən 513 ailəyə ünvanlı sosial yardım təyin olunub, yardım alan ailələrin sayı 1213-ə, ailə üzvlərinin sayı 5006 nəfərə çatdırılıb". F.Nuşiyev onu da bildirdi ki, rayonda digər sahələrlə yanaşı, fərdi tikinti, o cümlədən fərdi mənzil tikintisinin genişləndirilməsi istiqamətində tədbirlər görülür: "Lakin bu sahədə lazımi irəliləyişə nail olmaq üçün çox iş görülməlidir. Bir çox yaşayış məntəqələrində fərdi mənzil tikintisi üçün torpaq sahəsi az ayrılıb və ya bu məqsədlə torpaq sahəsi qalmayıb. Şəhərin baş planına aid boş torpaq sahələri 2007-ci ildən verilib qurtarıb. Fərdi mənzil tikintisi üçün rayon rəhbərliyinə, torpaq şöbəsinə və şəhər bələdiyyəsinə müraciət edənlərin sayı 3000 nəfərə çatıb".
   
   
   
   Vətəndaşlara dəyən ziyan hələ ödənilməyib
   
   F.Nuşiyev onu da bildirdi ki, rayonda işsizlik problemi də həll olunmaq üzrədir. Onun sözlərinə görə, Məşğulluq Mərkəzinə 2009-cu ilin 6 ayında 403 nəfər işaxtaran müraciət etmişdi ki, onlardan 117 nəfəri işlə təmin olunub, 4 nəfərə işsiz statusu verilib. F.Nuşiyev onu da qeyd etdi ki, şəhərətrafı ərazidə Dəvəçi şəhərinin genişləndirilməsi, fərdi mənzil tikintisi aparmaq üçün uyğun yerlərdə torpaq sahəsi ayırmalıdırlar. Mütəxəssis komissiyası tərəfindən belə bir ərazi seçilib. 50 hektar torpaq sahəsinin kateqoriyasını dəyişdirərək fərdi mənzil tikintisi üçün ayrılması barədə rayon icra hakimiyyəti başçısı müvafiq sərəncam qəbul edib və köməklik göstərilməsi üçün Nazirlər Kabinetinə təqdim edilib. İcra hakimiyyətinin rəsmisi müəyyən səbəblər üzündən vətəndaşlara dəyən ziyanlardan da söhbət açaraq bildirdi ki, dövlət əhəmiyyətli layihələr olan Taxtakörpü su anbarının, Bakı - Rusiya sərhədi avtomobil yolunun və həmin yolun Dəvəçi rayonu ərazisindən keçən hissəsindəki körpülərin, Vəlvələçay - Taxtakörpü kanalının tikintisi davam edib: "Lakin həmin tikintilərin altına düşən pay torpaqlarına görə vətəndaşlara və bələdiyyələrə dəymiş ziyan bu günə qədər ödənilməyib. Vəlvələçay - Taxtakörpü kanalının tikintisi ilə əlaqədar Pirəmsən, Gəndab, Aygünlü, Taxtalar, Qələgah, Surra, Ağbaş kəndlərinin, Bakı - Rusiya sərhədi avtomobil yolunun tikintisi ilə əlaqədar Ağbaş kəndinin bələdiyyələrin və vətəndaşlarına dəyən ziyanın müəyyən edilməsi və qiymətləndirilməsi barədə sənədləşmələr aparılsa da, dəymiş ziyanın ödənilməsi müvafiq qurumlar tərəfindən gecikdirilir və bu da vətəndaşların haqlı narazılıqlarına səbəb olub". F.Nuşiyev onu da qeyd etdi ki, vətəndaşların problemlərinə diqqət, onların müraciətlərinə düzgün və obyektiv baxılması və narahatlıq yarada biləcək məsələlərin öyrənilməsi rayon icra hakimiyyəti başçısının diqqətindədir: "İlin birinci yarısında vətəndaşlardan rayon icra hakimiyyətinə daxil olan 211 müraciətin, demək olar, hamısı araşdırılıb. Rayon icra hakimiyyəti başçısının 11 yaşayış məntəqəsini əhatə edən 14 kənddə sakinlərlə açıq görüşləri, səyyar qəbulları keçirilib. Bu görüşlər zamanı qaldırılan məsələlərdən 75 faizi öz həllini tapıb. Məhz belə qəbullar zamanı qaldırılan təşəbbüslər əsasında Ağalıq və Günəşli kəndlərində içməli su, su artezianlar problemi həll olunub, Gəndabdan Ləcəli kəndinə gedən yol təmir olunub. Pirəbədil kəndində elektron ATS-in quraşdırılması, Sumağa və Sumağa - Qazma kəndlərində su problemi öz həllini tapıb".
   
   
   
   "Gözləmə otağı"ndakıların dərdləri
   
   Rayon icra hakimiyyətinin gözləmə otağında olarkən bir neçə nəfərin problemlərindən danışması və hüquqlarının qorunması üçün bu ünvana dəfələrlə müraciət etmələrini eşitdikdə F.Nuşiyevin dediyi "ilin birinci yarısında vətəndaşlardan rayon icra hakimiyyətinə daxil olan 211 müraciətin, demək olar, hamısı araşdırılıb" cümləsi bizdə şübhə yaratdı. Ona görə ki, əgər həqiqətən belədirsə, bəs burada görüb-eşitdiklərimiz nədir? Axı onlar bu ünvana ilk müraciət edənlər deyillər. Dərdli insanlarla söhbətimizdən məlum oldu ki, onlar problemlərini bu vaxtadək həll edə bilmədiklərindən aylardır icra hakimiyyətinə ayaq döyürlər. Dərdlilərdən biri Validə xanımın dedikləri: "2006-cı ildə Heydər Əliyev prospektində mənzil tikintisi üçün 5 sot torpaq sahəsi aldım. Bələdiyyədən sənədlərim də var və torpaq haqqı da ödəmişəm. Amma bu vaxtadək icazə vermirlər ki, orada tiknti işlərinə blaşlayım. Deyirlər ki, hərracı gözlə. Üç ildir gözləyirəm, amma mənim yanımda torpaq sahələri alanlar artıq tikintiyə başlayıblar. Bu vaxta qədər başa düşə bilmirəm ki, niyə yalnız mənə qadağalar tətbiq edilir". Həmsöhbətimiz onu da dedi ki, iki yer dəyişib. Müxtəlif səbəblər üzündən həmin torpaq sahələrini ona verməyiblər: "Amma mənə məsləhət görülməyən torpaq sahələrində başqaları artıq evlər tikib". Validə xanım problemi həll olunmazsa, Azərbaycanın birinci xanımı, H.Əliyev Fondunun prezidenti Mehriban xanım Əliyevayadək müraciət edəcəyini, lazım gələrsə, Azərbaycan vətəndaşlığından imtina edəcəyini də bildirdi. Gözləmə otağında olan digər şikayətçi qadınlar da problemlərindən danışdılar.
   
   
   
   DSK sədrinin iclas bəhanəsi
   
   MFP-də nəzərdə tutulan seçki komissiyalarının üzvləri üçün seçki hüququ üzrə ixtisaslaşdırılmış kursların keçirilməsi və seçkilərin keçirilməsinə dair maarifləndirmə işinin aparılmasının nə yerdə olduğunu öyrənmək üçün 54 saylı Dəvəçi - Siyəzən dairə seçki komissiyasının (DSK) sədri Əmircan Ocaqovun qəbulunda olduq. DSK sədri fəaliyyətləri ilə bağlı bir cümlə dedi: "Treninqlər keçiririk, maarifləndirmə işlərini davam etdiririk". Daha ətraflı məlumatı isə iclasdan sonra verə biləcəyini bildirdi: "İndi iclasımız başlayır, burdasınız da, gələrsiniz ətraflı məlumat verərəm". DSK sədrinin dediyi vaxtda gəlsək də, qəbulunda o qədər adam vardı ki... Həm də DSK üzvlərinin birindən öyrəndim ki, ümumiyyətlə bu günə iclas nəzərdə tutulmayıb. Görünür, DSK sədri jurnalistlərdən qaçmaq üçün iclasın olacağını bəhanə gətirməyinə adət edib. Amma onun qəbul otağında şikayətçilərin də az olmadığını görüb onlardan biri ilə söhbətləşdik. Bağırov Araz Əhməd oğlu Siyəzən rayonunun Sədan kəndinin bələdiyyə sədridir. Şikayəti isə namizədliyinin qeydə alınmaması ilə bağlıdır: "Hər bir şəxsin namizədliyinin qeydiyyata alınıb-alınmaması ilə bağlı ona məlumat noyabrın 18-dək verilməlidir. Mən isə noyabrın 26-da xəbər tutdum ki, namizədliyim qeydə alınmayıb. Bunu mənə DSK bildirməliydi, amma hansısa səbəblərdən bildirməyib". A.Bağırov dedi ki, özü DSK-ya gəlib bu məsələ ilə maraqlanıb və məktubu da onda götürüb. Onun sözlərinə görə, tələb olunan 15 imza əvəzinə 40-nı toplayıb verib: "Bütün sənədlərim yerində olub, heç bir çatışmazlıq olmayıb. Təmsil olunduğum Müsavat Partiyası tərəfindən MSK-ya müraciət olunub. Bildirdilər ki, şikayəti 3 gün ərzində verməliydiniz. Ona görə də qəbul etmədilər". İndiki sədr onu da dedi ki, namizədliyinin qeydiyyata alınmamasında siyasi çalarlar yoxdur. Ancaq bu məsələdə DSK məsuliyyət daşıyır.
   
   
   
   Nə polis rəisi, nə də hakim tapıldı
   
   Məlum fəaliyyət planında "Əhalinin müxtəlif qruplarının hüquqlarının müdafiəsinin gücləndirilməsi sahəsində tədbirlər" və "Dövlət orqanlarının fəaliyyətinin insan hüquqlarının təmini baxımından təkmilləşdirilməsi sahəsində tədbirlər"in Dəvəçi rayonunda necə həyata keçirildiyini öyrənmək məqsədilə bir neçə təşkilata üz tutduq. İlk ünvanımız rayon prokurorluğu oldu. Prokurorluğun katibi Səxavət Camalov əvvəlcə bildirdi ki, bizi maraqlandıranları rayonun Polis Şöbəsinin rəis müavini Musa Hüseynovdan ala bilərik. Məsələnin mahiyyətini ona başa saldıqdan sonra prokurorla məsləhətləşməyi zəruri saydı. Rayon prokurorundan isə belə bir cavab gəldi ki, Respublika Prokurorluğunun yazılı icazəsi olmadan heç bir məlumat verilməyəcək. Növbəti ünvanımız Polis Şöbəsi oldu. Dəvəçidə olduğumuz 4 gün müddətində polis rəisi Eldar İlyasovun rayonda olmadığı bildirilsə də, müavinləri Musa Hüseynov və Oqtay Həsənovla görüşümüz də baş tutmadı. İşdə olmalarına baxmayaraq xəbər göndərilsə də, bizi qəbul etməkdən vaz keçdilər. Rayon məhkəməsində də analoji vəziyyətlə üzləşdik. Hakimin icazəsi olmadan bir söz deyə bilməyəcəkləri bəhanə gətirildi. Məhkəmə proseslərində iştirak edən hakim isə bizim üçün tapılmadı. Daha sonra Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Dəvəçi rayon şöbəsinin müdiri Tofiq Əmrahov, Əmək və əƏhalinin Sosial Müdafiəsi Mərkəzinin sədri Dəyanət Orucov, Məşğulluq Mərkəzinin direktoru Rəna Adilovanın yanında olduq. Təəssüf ki, heç bir məlumat verə bilməyəcəklərini bildirdilər. Səbəb isə tabe olduqları nazirlikdən icazəni almadıqları göstərildi. R.Adilova hətta "Mən öz işimlə məşğulam, hansısa fəaliyyət proqramı məni maraqlandırmır" deyərək Bakıda əmək yarmarkasına tələsdiyini bəhanə edərək "aradan çıxdı".
   
   
   
   İşsizlik gəncləri didərgin salır
   
   Məşğulluq Mərkəzində olarkən R.Adilovanın qəbuluna gələn bir neçə işsizlə söhbətləşib onların problemlərini dinlədik. Rayonun T.İsmayılov küçəsi - 30 ünvanında yaşayan 26 yaşlı Əliyev Emin Füzuli oğlu neçə ildir işsiz qaldığını bildirdi: "Rayonda dolanışıq çox çətindir. Xüsusilə də işsizlər üçün. İndi icra hakimiyyətindən gəlirəm. Heç qəbul da etmədilər, dedilər ki, get Məşğulluq Mərkəzinə, onlar sənə iş taparlar. Hər dəfə gələndə buranın da direktoru deyir ki, iş olanda sənə xəbər edəcəyik". Ailəli olan E.Əliyev hər ay 50 manat kirayə haqqı ödədiyini, mənzil tikmək üçün torpaq sahəsinin olmadığını dedi: "İki ildir gözləyirəm, deyirlər ki, seçkilərdən sonra sənə torpaq verilə bilər. Əvvəllər bir parça çörək pulu qazanırdım. Broyler fabrikində işləyirdim. Nahaqdan "qurban" getdim". Fazil Məmmədov da işsizlikdən gileyləndi. Bildirdi ki, bir yandan rayonda iqtisadi inkişafdan, fabrik və zavodların açılmasından danışırlar, digər tərəfdənsə gənclərin əksəriyyəti işsizdir. Onun sözlərinə görə, Bakıya təhsil dalınca gedən gənclərin əksəriyyəti geri qayıtmır. Rayonda olan çoxu isə Bakıda tikinti sahəsində çalışmaqla ailəsinə pul göndərir.
   
   
   
   Əhalinin hüquqi savadı aşağıdır
   
   Rayonun yeganə vəkili - 14 ildir vəkillik təcrübəsi olan, Vəkillər Kollegiyasının üzvü Kamran Məmmədovla da söhbətimiz insan hüquqlarının müdafiəsi məsələləri ilə bağlı oldu. Qeyd edək ki, K.Məmmədov Dəvəçi rayonunda fəaliyyət göstərməsinə baxmayaraq, ölkənin bütün regionlarında hüquqları pozulan insanların müdafiəçisi qismində çıxış edir. K.Məmmədov bildirdi ki, Azərbaycanın müasir inkişaf dövründə hüquqi dövlət quruculuğu və insan hüquqlarının müdafiəsi sahəsində səylərin gücləndirilməsi dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri kimi müəyyən edilib: "Azərbaycan prezidentinin 1998-ci il 18 iyun tarixli sərəncamı ilə təsdiq edilən insan hüquqlarının müdafiəsi sahəsində dövlət proqramı çərçivəsində qanunvericilik və institusional islahatlar həyata keçirilib. Demokratik ədalət mühakiməsi prinsiplərinə əsaslanan yeni məhkəmə sistemi, konstitusiya nəzarəti, insan hüququları üzrə müvəkkil kimi yeni təsisatlar yaradılmış, hüquq-mühafizə fəaliyyəti təkmilləşdirilib, insan hüquqlarının təmini sahəsində effektiv müdafiə mexanizmləri formalaşdırılıb. Lakin buna baxmayaraq əhalinin, xüsusilə də rayon əhalisi arasında hüquqi maarifləndirmə işi çox zəifdir. İnsanlar nəinki öz hüquqlarını bilmirlər, hətta yardım üçün obyekti düzgün müəyyənləşdirmirlər. Buna görə də hüquqlarının müdafiəsində gözlədikləri nəticəni əldə edə bilmirlər". K.Məmmədov onu da qeyd etdi ki, təsadüfi adamlar özlərini vəkil kimi göstərməyə çalışırlar və çox vaxt onların toruna düşənlər də az olmur. "Təsadüfi vəkillər"in hüququ pozulanlara verdikləri məsləhətlər sonradan hər iki tərəfi acınacaqlı vəziyyətə salır: "Çox vaxt insanlar polis işçisinə, iclas katibinə, dəftərxana işçisinə müraciət edərək hüquqi məsləhət alır. Onları başa düşmək olar ki, bu sahədə yetərincə biliyə malik deyil, bəs onu qəbul edənlər nə düşünürlər? Bu kimi halların arxasında nələrin dayandığı aydındır. Nəticədə imkansız insanlar aldanılırlar, yalançı "vəkillər" isə hüququ pozulanları aldatdıqlarına görə ifşa olunurlar". K.Məmmədov ona daha çox mülki işlər, mülkiyyət hüququnun pozulması ilə bağlı müraciətlərin daxil olduğunu dedi. Əksər işləri məhkəmədə udduğunu deyən vəkil ölkədə vəkillik institutunun gücləndirilməsi, fəaliyyətinin səmərəliliyinin artırılması və müstəqilliyinin təmin edilməsi, habelə əhalinin hüquqi yardım almaq imkanının təmin edilməsi məqsədilə bölgələrdə peşəkar vəkillərin sayının artırlmasının zəruriliyindən danışıb.
   
   
   
   Rayon gəncləri maarifləndirilir
   
   Növbəti ünvanımız Gənclər və İdman İdarəsi oldu. İdarənin rəisi Süleyman Əliməmmədov 2009-cu ilin 9 ayı ərzində görülən işlərdən danışdı. Bildirdi ki, gənclərin hüquqi cəhətdən maarifləndirilməsi, onların hüquqlarının qorunması, vətənpərvərlik ruhunun yüksəldilməsi ilə bağlı, eyni zamanda "Azərbaycan gəncliyi" dövlət proqramının mühüm qərar və göstərişlərini əldə rəhbər tutaraq müxtəlif tədbirlər həyata keçiriblər. "20 Yanvar - qanlı tariximiz" devizi altında rəsm müsabiqəsi, "Ölkə daşı olmayandan olmaz ölkə vətəndaşı" başlığı altında şeir müsabiqəsi, "Müstəqil dövlət quruculuğunda gənclərin rolu" mövzusunda "dəyirmi masa", "Cəsurlar", "Şahin" hərbi-idman və turizm oyunu məktəbdaxili seçmə yarışlar, "Gənclik çırağı" gecəsi, "Narkomaniyaya və QİÇS-ə yox deyək", 31 Mart - Azərbaycanlıların Soyqırımı günü ilə əlaqədar "Tarixin izi ilə" mövzusunda "dəyirmi masa"lar, "7 sual - 7 cavab" adlı bilik yarışı, "Gənclər siyasətinin əsas prinsipləri" mövzusunda "dəyirmi masa", "Xəmsə" milli intellektual oyunu, "Azərbaycan gəncliyinin təşəkkül tapmasında Heydər Əliyev fenomeninin rolu", "Dünya uşaqların gözü ilə" daş döşəmə üzərində rəsm müsabiqəsi, 15 May - Beynəlxalq Ailə günü münasibətilə gənclər arasında "Gənc ailə, sağlam nəsil", 26 İyun - Silahlı Qüvvələr günü münasibətilə "Azərbaycanda ordu quruculuğu" və bu kimi tədbirlərin keçirilməsi buna əyani sübutdur. İdarə rəisi onu da qeyd etdi ki, 2009-cu ilin "Uşaq ili" elan olunması ilə bağlı müxtəlif tədbirlər keçiriblər: "Böyüməkdə olan gənc nəslin vətənpərvərlik və vətəndaşlıq tərbiyəsinə təsir göstərən əsas amilləri araşdırmaq məqsədilə rayonun 1, 4 və 5 saylı orta məktəblərinin yuxarı sinif şagirdləri arasında sosioloji sorğu keçirilib".
   
   S.Əliməmmədov rayon gənclərinin idman sahəsində əldə etdikləri uğurlardan da danışdı. Bildirdi ki, bu ilin 9 ayı ərzində 28 rayon səviyyəli idman tədbiri keçirilib və 29 respublika səviyyəli yarışlarda 1564 idmançı iştirak edib: "Respublika səviyyəli yarışlarda idmançılarımız 14 qızıl, 15 gümüş, 12 bürünc medal qazanıblar".
   
   
   
   Sorğunun nəticələri qənaətbəxş olmadı
   
   S.Əliməmmədov Gənclər və İdman İdarəsi tərəfindən rayonun 2 və 3 saylı orta məktəblərinin XI sinif şagirdləri arasında yeniyetmə və gənclər arasında narkomanlığın yayılması səbəblərini araşdırmaq məqsədilə sorğu keçirildiyini də dedi. Sorğuda 41 şagird iştirak edib: "Bununla bağlı tərəfimizdən təşkilat komitəsi yaradılıb və 11 sualdan ibarət sorğu anketləri hazırlanıb". İdarə rəisi onu da dedi ki, təşkilat komitəsi bütün sorğu anketlərini araşdıraraq şagirdlərin bu sahə ilə bağlı dünyagörüşlərinin zəif və səthi olduğunu üzə çıxardı: "Narkomaniyanın profilaktikası və maarifləndirmə işinin təşkili ilə rayonda gənclər və idman idarəsi, demək olar, tək məşğul olur. Bu sahədə hüquq-mühafizə orqanlarının, təhsil və səhiyyə şöbələrinin işi, demək olar, heç nəzərə çarpmır. Halbuki bu sahədə onların gənclər və idman idarəsindən fərqli olaraq birbaşa təsir göstərmək, nüfuz etmək səlahiyyətləri var. Bundan sonra gələcək fəaliyyətimizdə əlaqədar orqanlarla birlikdə mütəmadi olaraq şagirdlərə lazımi məlumatların verilməsi və maarifləndirmə işinin qurulması, qanunlarımızın maddələri, bu vərdişin aradan qaldırılmasında səhiyyənin rolu və s. barədə xüsusi tədbirlər planının hazırlanıb icra olunması ilə bağlı işlərimizi müasir günümüzün tələbləri səviyyəsində qurmağa çalışacağıq".
   
   
   
   "Gənclər evi"nin yoxluğu da problemdir
   
   Adıçəkilən idarənin rəhbəri gənclərin və özlərinin problemlərindən də danışdı. Bildirdi ki, gənclərin sərbəst toplaşa bilmələri üçün "Gənclər evi"nin, rayonun ətraf kəndləri ilə əlaqə saxlamaq üçün nəqliyyatın olmaması, idmanın daha geniş və kütləvi xarakter alması üçün Olimpiya Kompleksinin, idman zallarının yoxluğu, idarənin özünün inzibati binasının olmaması xırda problemlərdəndir: "Avropa və dünya çempionatlarında maliyyə çatışmazlığı üzündən təmsil olunduqları federasiyalardan dəstək ala bilməyən idmançılar da bizim idarəyə üz tuturlar. Biz isə öz növbəmizdə rayon icra hakimiyyətinə müraciət etməli oluruq. "Çalışırıq bu kimi məsələlər həll edilsin. Baxmayaraq ki bu bizim səlahiyyətimizdə deyil. Nə pulumuz var, nə yerimiz. Amma hər bir istedadlı və bacarıqlı gəncə kömək etməyə səy göstəririk". İdarə rəisi hər bir yerdə olduğu kimi, gənclər arasında işsizlik problemindən də danışdı. Onu da bildirdi ki, əksər gənclər öz ixtisaslarına uyğun iş tapa bilmirlər.
   
   

Təhsil şöbəsinin müdiri bizi dinləmək istəmədi
   
   MFP-nin "İnsan hüquqları sahəsində tədris, maarifləndirmə, elmi-analitik və əməkdaşlıq tədbirləri"nin rayon Dəvəçi Təhsil Şöbəsi tərəfindən necə keçirilməsi ilə bağlı məlumat əldə etmək məqsədi ilə adıçəkilən ünvanda olduq. Onu da bildirək ki, şöbənin müdiri Sabir Ağarzayevin jurnalistlərlə arası olmadığını yerli sakinlərdən öyrənmişdik. Bizə bildirmişdilər ki, S.Ağarzayev Bakıdan gələn jurnalistlərdən bütün səyi ilə yayınmağa cəhd göstərir. Biz isə onu iş otağında "yaxaladıq". Amma deyilənlər kimi, jurnalist olduğumuzu biləndən sonra "daş atıb başını tutdu" - bizi heç dinləmək istəmədi. Hətta kabinetinə daxil olmağa izin belə vermirdi. Elə qapı ağzındaca gəlişimizin səbəbini açıqladıqdan sonra "Məndən heç nə soruşmayın, gedin Yəhya Nuşiyevin yanına" deməklə bizdən yaxasını qurtardı.
   
   
   
   Nuşiyevdən isə istədiyimizi ala bilmədik
   
   Təhsil Şöbəsi metodkabinetin direktoru Y.Nuşiyev müdirindən fərqli olaraq bizi təmkinlə dinləsə də, təəssüflər olsun ki, istədiyimizi ondan ala bilmədik. Yalnız bunları dedi ki, şagird və pedaqoji kollektivin hüquqları qorunur, MFP-də nəzərdə tutulan müddəalar həyata keçirilir, insan hüquqları ilə bağlı dərs vəsaitləri və ədəbiyyatlar hazırlanır və s. Problemlərə gəldikdə isə Y.Nuşiyev dedi: "Ucqar kənd məktəblərində şagirdlərin tədrisə cəlbi çətindir. Məsələn, Çuxurəzəmi, Qəriblik kəndlərində 5 - 6 şagird var ki, onların qonşu məktəbə getmələri üçün nəqliyyat yoxdur. Həmin kəndlərdə isə şagirdlərin azlığından məktəb açmaq qeyri-mümkündür". Y.Nuşiyev MFP-nin müvafiq tələbləri ilə bağlı geniş məlumat almaq üçün bizə iki ünvan göstərdi - 4 saylı orta məktəbin tarix müəllimi Ramin Bayramov və məktəbəqədər müəssisə üzrə metodist Fatma Əsgərova. Daha doğrusu, Fatma xanımı yanına çağıraraq bizə köməklik göstərməklə işini bitirdiyini zənn edən Y.Nuşiyevlə sağollaşmaq məcburiyyətində qaldıq.
   
   
   
   "Sənədlər" gözdən "pərdə asmaq" üçün hazırlanıb
   
   F.Əsgərova isə öncə dedi ki, 2009-cu il "Uşaq ili" olduğundan Təhsil Şöbəsi tərəfindən hazırlanan tədbirlər planını mərhələ-mərhələ həyata keçirirlər. Onu da öyrəndik ki, 95 üzvü olan 1 saylı uşaq evinin təmirə böyük ehtiyacı var, amma 75 uşağın tərbiyə aldığı "Cücələrim" yaxşı vəziyyətdədir. Tədbirlər planında isə bunlar nəzərdə tutulub: "Təhsil müəssisələrində insan hüquqlarının qorunması ilə bağlı söhbətlərin təşkili, ekoloji mühit və sağlam həyat mövzusunda rəsm müsabiqəsinin təşkili, bilik yarışlarının, viktorinaların keçirilməsi, milli adətlərimizi əks etdirən uşaq folklor nümunələrindən ibarət konsert təşkil etmək, uşaqların solo ifaçılığı üzrə rayon müsabiqəsini keçirmək, "Biz vətən övladlarıyıq" mövzusunda inşa-yazı müsabiqəsini keçirmək, əl işlərindən ibarət sərgilərin təşkili, vətənpərvərlik mövzusunda yazılmış şeir müsabiqəsini keçirmək, "Azərbaycan uşaqlarının tolerantlıq mühitində tərbiyəsi necə qurulmalıdır" mövzusunda "dəyirmi masa" keçirmək, milli-mənəvi dəyərlərin qorunması ilə bağlı məktəblərdə maarifləndirmə işlərinin aparılması, uşaq tərbiyə müəssisələrində "Reproduktiv sağlamlıq"la bağlı mütəxəssislərin çıxışlarını təşkil etmək, valideyn himayəsindən məhrum uşaqlara qayğı və diqqətin artırılması və s." Lakin F.Əsgərova tədbirlər planında nəzərdə tutulanların nəticələri ilə bağlı bizə heç bir məlumat vermədi. Bu da onu deməyə əsas verir ki, Təhsil Şöbəsi tərəfindən bu məsələlərlə bağlı heç bir tədbir keçirilməyib, bu "sənədlər" yalnız gözdən "pərdə asmaq" üçün hazırlanıb.
   
   
   
   Qalib adını qazanan müəllimlər
   
   4 saylı məktəbin tarix müəllimi Ramin Bayramov isə toxunduğumuz məsələlərlə bağlı keçirdiyi və iştirak etdiyi tədbirlərdən ətraflı danışdı: "2005-ci ildə Dəvəçi rayonunda Təhsil Nazirliyinin və ATƏT-in maliyyə dəstəyi ilə "Xəzər" Gələcək Naminə Tərəfdaşlıq Təşkilatı İctimai Birliyi məktəb müəllimləri arasında 5 günlük seminar-treninq dərsləri keçirib. Treninqin əsas mövzusu məktəblərdə pilot-tədris proqramı çərçivəsində insan hüquqlarının tədrisi idi. Tədbir bu sahədə müəllimlərin bilik səviyyəsinin artırılmasına xidmət edirdi. Bu tədbirin birinci mərhələsində mən qalib gəldim, ikinci mərhələdə isə artıq 50 gün ərzində çalışdığım məktəbin siniflərinin birində insan hüquqlarının pilot-təhsil tədrisi çərçivəsində dərs keçməyə başladım. Əsas məqsədimiz 9-cu sinif şagirdləri arasında keçirilən bu təhsil proqramında insan hüquqları haqqında ümumi anlayışı onlara başa salmaq idi. Dünyada mövcud olan hüquqlar, o cümlədən Azərbaycan Konstitusiyasında təsbit edilən hər bir hüquq haqqında onlara məlumat vermək, eyni zamanda nəzəriyyədən daha çox təcrübi, interaktiv (piramida, əqli hücum) oyunlarla şagirdlərə aşılamaq idi". R.Bayramov onu da dedi ki, bu mərhələdən də qalib qismində ayrıldılar. Pilot-təhsil proqramını Dəvəçi şəhərində o və Təzəkənd məktəbinin ingilis dili müəllimi tədris edərək qalib adını qazanıblar. Onların hər ikisi Bakıya çağırılaraq "Xəzər" Gələcək Naminə Tərəfdaşlıq Təşkilatı İctimai Birliyinin keçirdiyi yekun konfransında qalib kimi mükafatlandırıldılar: "Bu günədək gündəlik iş təcrübəmizdə hüquqlara əsaslanırıq və bu kimi tədbirlərdə iştirak edirik. Məsələn, rayon Gənclər və İdman İdarəsi, Təhsil Şöbəsi, icra hakimiyyətinin insan hüquqları, insan hüquqlarındakı problemlərlə bağlı keçirdiyi birgə tədbirlərdə iştirak edirik". R.Bayramov həmçinin qeyd etdi ki, onlar əsasən şagirdlərə təhsil aldıqları tədris müəssisələrində öz hüquqlarını bilmələrindən, eyni zamanda, başqalarının hüquqlarına hörmətlə yanaşmağın vacibliyindən bəhs ediblər.
   
   
   
   Veteranlara qayğı həmişə olub
   
   Azərbaycan Respublikası Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr, Hüquq-Mühafizə Orqanları Veteranları Şurasının Dəvəçi rayon şöbəsində də olub ətrafında birləşdirdiyi vətəndaşların hüquqlarının qorunması, öz təcrübəsindən istifadə edərək gənc nəsli vətənpərvərlik ruhunda necə tərbiyə etməsi və digər tədbirlərlə tanış olub bizi maraqlandıran suallara şöbənin sədri Bəyalı Əliyevdən cavab aldıq. B.Əliyev dedi ki, onlar öz fəaliyyətlərini "Veteranlar haqqında" qanun və qüvvədə olan digər qanunverici aktların tələblərinə uyğun qurublar: "Ölkənin müharibə veteranları, əlilləri, arxa cəbhədə fədakar əməyinə görə orden və medallarla təltif edilmiş insanlar dövlət başçısı cənab İlham Əliyevin diqqəti və qayğısı ilə əhatələnib. Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr, Hüquq-Mühafizə Orqanları Veteranları Şurasının Dəvəçi rayon şöbəsi ətrafında birləşdirdiyi 800 nəfərdən çox üzvünün hüquqlarını mövcud qanunlar çərçivəsində qoruyur. Ötən il şöbəyə daxil olan 300-dən artıq ərizə və şikayətlərə baxılıb. Məlum qanunun 11, 12, 14, 15, 16, 17 və 19, 20, 21 və 23-cü maddələrində nəzərdə tutulan hallar həyata keçirilib. Kommunal, rabitə, nəqliyyat və digər xidmətlər üzrə güzəştlərin müavinətlərlə əvəz edilməsi haqqında ölkə prezidentinin fərmanları həyata keçirilib. "Veteranlar haqqında" qanunun 23-cü maddəsinə uyğun olaraq 5 nəfər müharibə veteranının dəfn mərasimini təşkil etmişik. Mövcud respublika qanunlarının güzəşt və imtiyazların qarşılıqlı tanınması barədə MDB dövlətləri tərəfindən 15 aprel 1994-cü il tarixli sazişin tələblərinə uyğun olaraq müharibə veteranları, iştirakçıları, əlilləri, dul qadınlar, arxa cəbhədə xidmət etmişlərin pulsuz stasionar müalicəsi, dərmanlarla təmin edilməsi, sanatoriya (3 nəfər), istirahət evlərinə (Mərdəkana 2 nəfər) göndərilməsi təmin edilib". B.Əliyev veteranların pensiya təminatından da söz açdı. Bildirdi ki, onların ƏƏSMM və DSMF-nin rayon şöbələri tərəfindən tam təmin edilməsi üçün şura tədbirlər görüb. "Əmək pensiyaları haqqında" qanunun 19.2.5-ci maddəsinə əsasən I qrup müharibə əlillərinə pensiyanın baza hissəsinin 100 faizi, II qrup 70, III qrup əlillərinə 50 faizinin verilməsinə nail olunub: "Hərəkət edə bilməyən, yataq xəstəsi olan müharibə veteranlarından 1 nəfər əlil arabası və eşitmə aparatı ilə təmin edilib. Daha 12 nəfərin əlil arabası və eşitmə aparatı ilə təmin olunması üçün rayon icra hakimiyyətinə müraciət edilib. Müharibə veteranlarının "Torpaq islahatı haqqında" qanuna müvafiq olaraq 2 nəfərin torpaq pay norması məsələsi həll olunaraq onlara dövlət aktı verilib. Veteranların hər cür vergi rüsumlarından azad edilməsi təmin olunub. Əmək Məcəlləsinin müvafiq maddələrinə uyğun olaraq həlak olmuş hərbi qulluqçuların ailələrinin mənzil kirayəsinin ödənişindən azad edilməsi, yaşadıqları evlərin və mənzillərin şəxsi mülkiyyətinə verilməsi barədə ölkə prezidentinin 31 mart 1990-cı il tarixli fərmanının icrası təmin olunub".
   
   
   
   Qələbənin 65-ci ildönümünə hazırlıq gedir
   
   B.Əliyev prezidentin 2009-cu il 22 iyun tarixli 319 saylı sərəncamı ilə təsdiq edilən 1941 - 1945-ci illər müharibəsində qələbənin 65 illik yubileyinə hazırlıq və yubileyin qeyd edilməsi üzrə milli proqramın həyata keçirilməsinə dair tədbirlər planı haqqında danışaraq bildirdi ki, bu da birbaşa şura üzvlərinin hüquqlarına xidmət edir. Tədbirlər planında Dəvəçi şəhəri və rayonun bütün inzibati ərazi dairələrində fəaliyyət göstərən idarə və təşkilatlarda 1941 - 1945-ci illər müharibəsində qələbənin 65 illik yubileyinin qeyd edilməsi münasibətilə silsilə tədbirlərin həyata keçirilməsi, qələbənin əldə edilməsində Azərbaycan xalqının xidmətlərini gənc nəslə çatdırmaq məqsədi ilə veteranlarla görüşlərin və yığıncaqların keçirilməsi, xatirə komplekslərinin ziyarət edilməsi, veteranlar və arxa cəbhə nümayəndələri ilə görüşlərin keçirilməsi, rayonun kitabxana və muzeylərində II Dünya müharibəsinə, həmçinin qələbənin 65-ci ildönümünə həsr edilən sərgilərin təşkili, rayonun ümumtəhsil məktəblərində 20 saatlıq proqram həcmində 1941 - 1945-ci illər müharibəsinin ayrı-ayrı mərhələlərini, qələbəni əks etdirən məşğələlərin təşkil edilməsi, gənc nəslin hərbi vətənpərvərlik və qəhrəmanlıq ruhunda tərbiyə olunması məqsədi ilə müharibə mövzusunda kütləvi tədbirlərin təşkili, məlum müharibədə həlak olanların, sonradan vəfat etmiş müharibə veteranlarının respublikanın ərazisində yerləşən qəbirlərinin, xatirə komplekslərinin lazımi səliqə-sahmana salınması və onların pasportlaşdırılmasının başa çatdırılması, qələbənin 65 illik yubileyi dövründə pulsuz şəhərlərarası və beynəlxalq danışıqların təmin edilməsi, müharibə veteranlarının, əlillərin, həlak olmuş və ya sonradan vəfat edən döyüşçülərin dul arvadlarının, müharibə dövründə arxa cəbhədə fədakar əməyinə görə orden və medallarla təltif edilmiş şəxslərin stasionar və ambulator müalicəsi, dərman preparatları ilə təmin edilməsi göstərilib.
   
   
   
   Həlak olanların axtarışı davam edir
   
   B.Əliyev problemlərdən də danışdı: "Əsas problemimiz 1941 - 1945-ci illərdə keçmiş SSRİ, o cümlədən Avropa ölkələrində vuruşan və həlak olanların axtarışıdır. Respublika daxilində Milli Təhlükəsizlik və Müdafiə nazirliklərinin arxivlərindən istifadə etmişik. Onlar bizə bu məsələdə çox köməklik göstərdilər. Axtarış haqqında bizim prezidentimizin sərəncamı (23 dekabr 1997-ci il) var. Qələbənin üstündən 65 il keçməsinə baxmayaraq, elə adamlar var ki, hələ gözləri yoldadır. Dəvəçi və Siyəzəndə onların sayı 300-dən artıqdır. Bu işlə məşğul olmaq çətindir, xüsusilə də xaricdə vuruşub ölənlərin tapılmasında". B.Əliyev şura üzvlərinə göstərilən qayğıya, onların problemlərinin həllində köməkliyinə görə rayon icra hakimiyyətinin başçısı Novruz Novruzova da təşəkkürünü bildirdi: "Ona görə ki, "Şöhrət" ordeninin hər üç dərəcəsini almış və Sovet İttifaqı Qəhrəmanına bərabər tutulan yerlimiz Məmmədağa Nəzirovun adını daşıyan park icra başçısının göstərişi ilə tam bərpa olunub. Bir vaxtlar həmin parkın qarşısında qeyri-qanuni ticarət obyektləri tikilmişdi, Nəzirovun büstü belə görünmürdü. Novruz müəllim bizim müraciətlərə dərhal reaksiya verdi və park abadlaşdırıldı. İndi bir problemimiz qalıb ki, Vətən müharibəsində İtaliya partizan hərəkatının görkəmli iştirakçılarından biri olan Məmmədağa Nəzirovun ata yurdunun bərpası, yaxud da yaşadığı ərazidə muzeyin təşkil edilməsidir. Bununla bağlı Novruz müəllimlə söhbətimiz olub. Respublika Veteranlar Şurasında da bu məsələ müsbət qarşılanıb. Nəzirovun cəbhə yoldaşı Mirdamət Seyidovla da danışmışıq, indi onun gəlişini gözləyirik".
   
   
   
   "Uşaq ili" aylığı başa çatıb
   
   Rayon Təhsil Şöbəsinin Uşaq Yaradıcılıq Mərkəzinin direktoru Simuzər Fərmanovun imzası ilə "Uşaq ili" çərçivəsində görülən işlər haqqında arayışı bizə şöbənin məktəbəqədər müəssisə üzrə metodisti Fatma Əsgərova təqdim etdi. Tədbirlər planında Azərbaycan uşaqları haqqında məlumat bankının və internet saytının yaradılması, müasir ailə modelinə dair müvafiq tövsiyələrin hazırlanması, respublika uşaq yaradıcılıq festivalının keçirilməsi, beynəlxalq Bakı rəsm müsabiqəsinin, eləcə də "BMT-nin uşaq hüquqlarına dair konvensiyası" ilə bağlı maarifləndirmə işinin gücləndirilməsi, uşaqların intellektual inkişafına, onların vətənpərvərlik, milli-mənəvi dəyərlərin qorunması və tolerantlıq ruhunda tərbiyə edilməsinə yönəldilmiş müxtəlif tədbirlərin təşkil edilməsi, xaricdə yaşayan azərbaycanlı uşaqlara ana dilinin öyrədilməsi istiqamətində tədbirlərin həyata keçirilməsi, "Uşaq ili" ilə bağlı yeni teatr tamaşalarının hazırlanması, dövlət uşaq müəssisələrində tamaşa və konsert proqramlarının təşkili nəzərdə tutulub. Bütün bunlarla yanaşı, başqa bir sıra tədbirlər - "Dünya uşaqları gözü ilə" asfalt üzərində rəsm müsabiqəsi, 1 İyun - Uşaqların Beynəlxalq Müdafiə gününə həsr olunmuş tədbir, Beynəlxalq Ailə günü ilə əlaqədar "Uşağın düzgün tərbiyə olunmasında ailənin rolu" mövzusunda "dəyirmi masa", "Uşaqları dinləyək, onların hüquqlarını təmin edək" devizi altında uşaq hüquqları aylığı keçirilib.
   
   
   
   Yeniyetmələrə nəzarət gücləndirilib
   
   Dəvəçi rayon Polis Şöbəsinin "Yetkinlik yaşına çatmayanlarla profilaktik işin təşkili" qrupunun baş inspektoru, polis kapitanı Eldar Ömərovla söhbətimiz isə yetkinlik yaşına çatmayanların hüquqlarının qorunması və onların maarifləndirilməsi ilə bağlı oldu. E.Ömərov bildirdi ki, "Uşaq ili" və BMT-nin Uşaq Hüquqları Konvensiyasnını 20 illik yubileyi münasibətilə Azərbaycanın insan hüquqları üzrə müvəkkili Elmira Süleymanovanın təşəbbüsü ilə 20 oktyabr - 20 noyabr 2009-cu il tarixini əhatə edən "Uşaqları dinləyək, onların iştirakını təmin edək" devizi ilə keçirilən "Uşaq hüquqları aylığı" başa çatıb: "Aylıq ərzində rayonumuzun məktəblərində, xüsusilə yuxarı sinif şagirdlərinin tərbiyəsini, əxlaqını başlı-başına buraxmamaq və onlara nəzarətin gücləndirilməsi məqsədi ilə tədbirlər həyata keçirilib. Şəxsən mən məktəblilərlə vaxtaşırı görüşürəm, müxtəlif "dəyirmi masa"lar, treninq-seminarlar keçirmiş, uşaq hüquqları üzrə bir sıra maarifləndirmə tədbirləri təşkil etmişəm". Belə tədbirlərdən birinin T.Abbasov adına 1 saylı orta məktəbdə keçirildiyini deyən E.Ömərov yetkinlik yaşına çatmayanların qanunsuz əməllərə cəlb olunması, əxlaqsızlığa, spirtli içkilərin və narkotik maddələrin istifadəsinə təhrik edilməsi, habelə onların əməyinin hər hansı bir formada istismarı hallarının profilaktikası, bu növ qanunsuz əməllər törədənlərin ifşa olunması üçün polisin aidiyyəti xidmət sahələrinin gördüyü işlər barədə tədbir iştirakçılarına məlumat verib: "Yetkinlik yaşına çatmayanların qanunazidd əməllərə cəlb edilməsi və onların əməyinin istismarı hallarının profilaktikasının gücləndirilməsi haqqında" ölkə prezidenti cənab İlham Əliyevin sərəncamına uyğun olaraq rayon polis şöbəsinin rəisi, polis polkovniki Eldar İlyasovun tapşırığına əsasən işlərin bu yöndə aparılması məqsədi ilə kəsərli tədbirlər həyata keçirilir. Ümumi məqsəd odur ki heç bir uşaq diqqətdən kənarda qalmasın, onlar sağlam, təhsilli olsunlar, sosial müdafiənin güclü olduğu bir mühitdə yaşasınlar, öz ölkəsinin gələcəyinə töhfə verəcək məsuliyyətli vətəndaşlar kimi formalaşsınlar". E.Ömərov yetkinlik yaşına çatmayanlar arasında qanunazidd hərəkətlərin azaldığını və məsələlərin nəzarətdə saxlanıldığını bildirdi.
   
   
   
   "Şabran" hüququ pozulanların üzünə açıqdır
   
   Rayonda çıxan 77 yaşlı "Şabran" qəzetinin baş redaktoru Çingiz Məmmədovla isə qəzetin insanların hüququnun qorunmasındakı rolundan danışdıq. Baş redaktor bildirdi ki, qəzet yerli əhalinin hüquqlarını qoruyur və bu istiqamətdə fəaliyyətini gücləndirməkdədir: "Redaksiyamıza daxil olan hər bir şikayət ərizəsi diqqətdə saxlanılır və onun həll edilməsinə çalışırıq. Bizə daha çox sosial problemlərlə müraciət edirlər. Məsələn, Ləcədi kənd sakini 1992 - 1993-cü illərdə Qarabağda döyüşən əlil Tərlan Hüseynov müavinət ala bilmədiyindən şikayətlənirdi. 2002-ci ildə DİN orqanlarından ehtiyata buraxılan Tərlan bir neçə əlaqədar təşkilata müraciət etməsinə baxmayaraq, heç bir kompensasiya ala bilmirdi. Bizim və Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr, Hüquq-Mühafizə Orqanları Veteranları Şurasının Dəvəçi rayon şöbəsinin birgə səyi nəticəsində onun problemi həll edildi". Baş redaktor bu günlərdə Nizami küçəsi - 54 saylı ünvanda yaşayan İbrahimov Nurəddin Camal oğlundan onlara daxil olan şikayət ərizəsindən də danışdı. Bildirdi ki, ərizədə o, kənardan gələn su xəttinin partlaması nəticəsində qızının həyətinə suyun axmasından şikayətlənib: "Ərizədə göstərib ki, dəfələrlə su idarəsinə etdiyi şikayətlər nəticəsiz qalıb. Biz bunu da nəzarətdə saxlayıb vətəndaşın probleminin həllinə nail olacağıq". Ç.Məmmədov qəzetdə insanların hüquqi sahədə maarifləndirilməsi ilə bağlı yerli mütəxəssislər tərəfindən hazırlanan məqalələrin də yer aldığını bildirdi.
   
   
   
   Nə notarius, nə də internet-klub var
   
   Rayonu tərk etməzdən 1 gün öncə yerli əhali ilə söhbətləşərək onların problemləri ilə maraqlandıq. "Kapitalbank"ın bankomat kassası qarşısında onlarca adamın toplaşdığını görüb ilk olaraq ora yaxınlaşdıq. Toplaşanların hamısı pensiyaçılar idi. Onlar pensiyalarının vaxtında verilmədiyindən şikayətlənirdilər. Bizə bildirdilər ki, hər ay onların pensiyaları gecikir və nəticədə kassa qarşısında uzun növbələr yaranır. Şikayətçilərdən biri: "Bu məsələyə cavabdehlik daşıyan müəssisələrin işçiləri vaxtında maaşlarını alırlarsa, bizim pensiyaların gecikməsinin səbəbini bilmirik. Rayonun mərkəzində isə bircə bankomat var ki, pensiya vaxtı uzun növbə yaranır". Əhalinin gənc təbəqəsindən isə öyrəndik ki, rayonda bir dənə də olsun, internet klubu fəaliyyət göstərmir. Emin adlı gənc: "İndi nə zamandır ki, Bakının 120 kilometrliyində yerləşən bir rayonda internet klubları yoxdur". Hətta bu bir yana, rayonda heç notariusun da olmadığını eşitdik. Bizə bildirdilər ki, 3 ildir rayonda notariat kontoru bağlı qalıb. Bir ara Dəvəçinin əhalisi qonşu Siyəzən rayonunun notariusuna üz tutmaq məcburiyyətində qalmışdı. 1 ildir bu iş Qubanın notariusu Mehriban Quliyevaya həvalə edilib. O isə həftənin 5-ci günləri saat 17:00-da gəlir, amma onun üçün ayrılan otaqda deyil, rayon icra hakimiyyəti başçısının Dəvəçi şəhəri üzrə nümayəndəsinin otağında insanları qəbul edir.